Opactwo Cystersów w Lubiążu — kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Historia

Erygowanie parafii: 1163 Budowa kościoła: 1270–1340 na miejscu romańskiego kościoła z XII w.; przebudowa barokowa 1649–1715

Opactwo w Lubiążu założył w 1163 roku książę Bolesław I Wysoki, sprowadzając cystersów z klasztoru w Pforcie w Turyngii — dokument fundacyjny potwierdzono w 1175 roku, a miejsce to wiąże tradycja z wcześniejszym, benedyktyńskim osadnictwem sięgającym XI wieku. Obecna bazylika Wniebowzięcia NMP powstała w latach 1270–1340 na fundamentach romańskiego kościoła z XII wieku, a jej barokową przebudowę przeprowadzono w latach 1649–1715. Fasada zespołu klasztornego, licząca 223 metry, jest najdłuższą barokową fasadą w Europie, a dach pokrywa około 2,5 hektara powierzchni.

Od 1660 roku w Lubiążu tworzył wybitny malarz barokowy Michael Willmann, pozostawiając liczne freski, między innymi w refektarzu. Po przejęciu Śląska przez Prusy w 1740 roku świetność opactwa zaczęła gasnąć, a w 1810 roku król pruski dokonał jego sekularyzacji. W 1945 roku wojska sowieckie zdewastowały kryptę, rozpraszając szczątki Piastów; do dziś zachowało się w niej 98 zmumifikowanych mnichów i opatów. Od 1989 roku kompleksem opiekuje się Fundacja Lubiąż, prowadząc prace konserwatorskie — biblioteka klasztorna, po trzech dekadach prac, udostępniona została zwiedzającym w 2026 roku.