Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Knyszynie

Historia

Erygowanie parafii: 1520 (fundacja wojewody wileńskiego Mikołaja Radziwiłła) Budowa kościoła: obecna budowla 1579–1601 z fundacji starosty knyszyńskiego Jana Zamoyskiego; konsekracja 21 marca 1601 przez biskupa wileńskiego Benedykta Wojnę jako kościół Wszystkich Świętych; odbudowa po pożarze 1710; obecny wygląd 1900–1902

Parafię w Knyszynie ufundował w 1520 roku wojewoda wileński Mikołaj Radziwiłł. Obecny, gotycko-renesansowy kościół wzniesiono w latach 1579–1601 z funduszy Jana Zamoyskiego, ówczesnego starosty knyszyńskiego, a konsekrował go 21 marca 1601 roku biskup wileński Benedykt Wojna pod pierwotnym wezwaniem Wszystkich Świętych. Knyszyn zawdzięcza swoje znaczenie królowi Zygmuntowi Augustowi, który wzniósł tu w latach 1553–1572 okazały dwór królewski, odwiedzał miasto dziewiętnastokrotnie — łącznie spędzając w nim około 500 dni — poślubił tu Barbarę Radziwiłłównę i zmarł 7 lipca 1572 roku.

Podczas balsamowania ciała króla wyjęto jego serce i wnętrzności, które umieszczono w specjalnym sarkofagu ufundowanym około 1574 roku przez Jana Zamoyskiego i złożonym w knyszyńskim kościele parafialnym. Sarkofag przetrwał w świątyni aż do 1824 roku, gdy po zniszczeniu ówczesnego, drewnianego kościoła ślad po nim zaginął — jego los pozostaje tajemnicą do dziś, choć przypuszcza się, że przeniesiono go do krypt obecnej budowli. Kościół odbudowano po pożarze z 1710 roku, a swój dzisiejszy wygląd, z dodatkowym przęsłem, wieżą i bogatym drewnianym stropem, zawdzięcza przebudowie z lat 1900–1902. Od 20 października 1966 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem 203.