Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza w Mońkach

Historia

Erygowanie parafii: 1920 Budowa kościoła: 1920–1931 (Stefan Szyller); zburzony w 1944; odbudowa 1957–1966; konsekracja 12 czerwca 1966

Mońki wyrosły przy stacji kolejowej na linii z Białegostoku do Królewca, a po I wojnie światowej ksiądz Mieczysław Małynicz-Malicki rozpoczął tu budowę murowanej plebanii i kościoła; cegłę pozyskano z carskich koszar w oddalonych o dwa kilometry Hornostajach. W 1920 roku, wobec szybkiego rozwoju osady, erygowano parafię, a od 1925 roku prace prowadził ksiądz Cyprian Łozowski. Neorenesansową świątynię zaprojektował warszawski architekt Stefan Szyller, a 13 czerwca 1931 roku konsekrował ją arcybiskup wileński Romuald Jałbrzykowski.

Pod koniec II wojny światowej, w 1944 roku, wycofujące się wojska niemieckie kościół zburzyły. Władze PRL do 1957 roku zabraniały jego odbudowy, więc nabożeństwa odprawiano w kaplicy św. Kazimierza na plebanii; zgodę na odbudowę według przedwojennych planów, na ocalałych fundamentach, uzyskano dopiero w 1957 roku. Mury poświęcono 9 września 1960 roku, wnętrze wykończono polichromią do 1966 roku, a 12 czerwca 1966 roku biskup Władysław Suszyński konsekrował odbudowaną świątynię. To trójnawowa bazylika na planie krzyża łacińskiego, z sześciokondygnacyjną wieżą-dzwonnicą, w której wnęce umieszczono mozaikę Matki Boskiej Częstochowskiej.