Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku

Historia

Pierwszy kościół w Białymstoku powstał przed 1547 rokiem; w 1581 roku marszałek wielki litewski Piotr Wiesiołowski ufundował nowy, drewniany kościół pod wezwaniem Trójcy Świętej. Murowany, późnorenesansowy kościół wzniesiono w latach 1617–1625 z fundacji Piotra Wiesiołowskiego, dokończonego przez jego syna Krzysztofa; wnętrze wzbogacił później późnobarokowym wyposażeniem Jan Klemens Branicki.

Obok starszej świątyni, w latach 1900–1905, według projektu Piusa Dziekońskiego, wzniesiono znacznie większy, neogotycki kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jego konsekracja odbyła się dopiero w 1931 roku — tyle czasu zajęła parafii spłata długów i wykończenie wystroju wnętrza.

W nocy z 22 na 23 lipca 1944 roku, gdy wycofujący się Niemcy planowo niszczyli centrum Białegostoku, obie świątynie ocalały dzięki staraniom dziekana ks. Aleksandra Chodyki i grupy parafian — mimo że doszczętnie spłonęło śródmieście miasta.

5 czerwca 1991 roku, wraz z erygowaniem diecezji białostockiej, kościół stał się katedrą, a 25 marca 1992 roku, po podniesieniu diecezji do rangi archidiecezji — archikatedrą. Papież Jan Paweł II nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej 21 marca 1985 roku. Do rejestru zabytków wpisano ją 24 stycznia 1957 roku i ponownie 28 stycznia 1980 roku (nr A-192).