Bazylika Mniejsza pw. Trójcy Świętej i Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego na Świętym Krzyżu

Historia

Erygowanie parafii: klasztor benedyktyński ufundowany między 1102–1138 przez Bolesława Krzywoustego (tradycja klasztorna wskazuje rok 1006 i Bolesława Chrobrego) Budowa kościoła: obecna, późnobarokowa świątynia 1781–1789, konsekracja 1806

Dokładna data powstania opactwa na Łysej Górze — najwyższym szczycie Gór Świętokrzyskich, od którego wzięło nazwę całe pasmo — nie jest znana. Benedyktyńska tradycja klasztorna przypisuje założenie Bolesławowi Chrobremu w 1006 roku, lecz pewne jest, że klasztor wraz z romańskim kościołem ufundował między 1102 a 1138 rokiem Bolesław Krzywousty.

W 1306 roku książę Władysław Łokietek podarował benedyktynom relikwie Drzewa Krzyża Świętego — według legendy przywiezione wcześniej przez węgierskiego królewicza Emeryka — od których klasztor i cała góra wzięły swoje obecne miano; pierwotnie kościół nosił wezwanie Trójcy Świętej, a dopiero od XV wieku — Świętego Krzyża. Miejsce stało się najważniejszym ośrodkiem pielgrzymkowym średniowiecznej Polski: siedmiokrotnie odwiedzał je król Władysław Jagiełło, a dziesięciokrotnie przebywał w klasztorze Kazimierz Jagiellończyk.

Kaplicę mieszczącą relikwie ufundował w latach 1614–1620 Mikołaj Oleśnicki; od 1723 roku to właśnie w niej przechowywane są relikwie Krzyża Świętego. Gotycko-barokowy kompleks strawił pożar w 1777 roku — obecną, późnobarokową świątynię według projektu architekta Józefa Karsznickiego wzniesiono w latach 1781–1789 i konsekrowano w 1806 roku.

Od 1936 roku opiekę nad sanktuarium sprawują Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej. 16 czerwca 2013 roku kościół otrzymał tytuł bazyliki mniejszej, a w 2017 roku cały zespół klasztorny uznano za pomnik historii.

Parafia i okolica

Kaplice

• Kaplica Oleśnickich (Relikwii Drzewa Krzyża Świętego)

Domy zakonne

• Klasztor Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej, Święty Krzyż