Święty Krzyż — sanktuarium relikwii Drzewa Krzyża Świętego

Główne uroczystości

• 15 czerwca — Rocznica poświęcenia bazyliki na Świętym Krzyżu
• 29 czerwca — Uroczystość świętych Apostołów Piotra i Pawła
• 5 lipca — Uroczystość ku czci Przenajdroższej Krwi Pana Jezusa
• 14 września — Podwyższenie Krzyża Świętego — odpust główny
• Niedziela Trójcy Przenajświętszej — Uroczystość Trójcy Przenajświętszej — odpust (w 2026 r. — 31 maja)

Historia

Założenie: 1102–1138

Pierwszy, romański kościół ufundował między 1102 a 1138 rokiem Bolesław Krzywousty; początkowo nosił wezwanie Trójcy Świętej, a od XIV wieku także Krzyża Świętego — gdy w 1306 roku książę Władysław Łokietek przekazał benedyktynom relikwie Drzewa Krzyża. W połowie XV wieku opat Michał z Lipia rozbudował świątynię o gotyckie prezbiterium i nową część zachodnią, a kardynał Zbigniew Oleśnicki sfinansował nowy chór, ołtarz główny i nawy, które poświęcono 12 marca 1455 roku.

W czasach Jagiellonów opactwo było najważniejszym sanktuarium Królestwa Polskiego: siedem razy odwiedził je Władysław Jagiełło, dziesięć razy przebywał w klasztorze Kazimierz Jagiellończyk, sześć razy Zygmunt Stary, a trzy razy Zygmunt August. Barokową przebudowę rozpoczął w 1643 roku opat Stanisław Sierakowski; w 1655 roku kościół złupili Szwedzi, a w październiku 1777 roku gotycko-barokowy kościół i klasztor spłonęły. Trzecią, barokowo-klasycystyczną świątynię zbudowano w latach 1781–1789 według projektu Józefa Karsznickiego.

Klasztor skasowano w 1819 roku; w latach 1852–1865 mieścił się tu dom poprawczy dla księży, w 1914 roku Austriacy wysadzili wieżę kościelną, a od 1936 roku świątynia jest kościołem klasztornym misjonarzy oblatów Maryi Niepokalanej. 16 czerwca 2013 roku sanktuarium podniesiono do godności bazyliki mniejszej, w 2014 roku ukończono rekonstrukcję wieży, a w 2015 roku nakryto ją barokowym hełmem z drewna i miedzianej blachy.

Pielgrzymki

Świętokrzyskie Nocne Czuwanie — w trzecie piątki miesiąca od maja do września o 20:00: Droga Krzyżowa od Krzyży Katyńskich w Hucie Szklanej, nabożeństwo pokutne i Eucharystia w bazylice

Wielkopiątkowa Droga Krzyżowa z Nowej Słupi na Święty Krzyż — o 12:00

Najczęstsze pytania

Czym są relikwie Drzewa Krzyża Świętego na Świętym Krzyżu?

To cząstki drewna czczone jako relikwie Krzyża Chrystusa. Według tradycji podarował je benedyktynom łysogórskim królewicz węgierski Emeryk, a w 1306 roku przekazał je zakonnikom książę Władysław Łokietek; od XVIII wieku przechowuje je kaplica Oleśnickich. Każda niedzielna Msza jest sprawowana w obecności relikwii, wnoszonych procesyjnie z kaplicy adoracji, a po Mszy kapłan błogosławi wiernych indywidualnie relikwiami.

Kiedy odbywa się główny odpust na Świętym Krzyżu?

Odpust główny przypada 14 września, w święto Podwyższenia Krzyża Świętego. Innymi ważnymi dniami odpustowymi są rocznica poświęcenia bazyliki (15 czerwca), uroczystość Piotra i Pawła (29 czerwca), uroczystość ku czci Przenajdroższej Krwi Pana Jezusa (5 lipca) oraz uroczystość Trójcy Przenajświętszej. W większość dni odpustowych Msze odprawiane są o 8:00, 10:00, 12:00 (Suma odpustowa), 15:00 i 17:00.

Jak dotrzeć pieszo na Święty Krzyż i kiedy można zwiedzać klasztor?

Pielgrzymi idą na Święty Krzyż m.in. z Nowej Słupi — w Wielki Piątek o 12:00 wyrusza stamtąd Droga Krzyżowa — oraz z Huty Szklanej, skąd w trzecie piątki miesiąca od maja do września wychodzi Świętokrzyskie Nocne Czuwanie (20:00). Klasztor jest otwarty codziennie od 9:00 do 17:00, a latem do 20:00; oprowadzanie z przewodnikiem trzeba wcześniej zarezerwować telefonicznie.