Kolegiata św. Marcina z Tours w Opatowie

Historia

Budowa kościoła: druga ćwierć XII w. (romańska); odbudowa po pożarze 1502

Budowę romańskiej kolegiaty rozpoczęto w drugiej ćwierci XII wieku. Jak zauważa Zygmunt Świechowski, nie zachował się żaden dokument fundacyjny, a datowanie opiera się na analizie architektury, która wskazuje, że prace trwały jeszcze w połowie stulecia. Świątynia jest jednym z najlepiej zachowanych kościołów romańskich w Polsce.

Po pożarze wywołanym najazdem tatarskim w 1502 roku kościół gruntownie odbudowano. Fundatorem prac był Krzysztof Szydłowiecki, kanclerz wielki koronny, który uczynił z Opatowa siedzibę rodu — i którego pamięci poświęcono najsłynniejsze dzieło w tym wnętrzu.

Lament opatowski to odlana w brązie płaskorzeźba nagrobna z czterdziestoma jeden postaciami opłakujących, przypisywana warsztatowi Bartolommea Berrecciego i uznawana za arcydzieło sztuki renesansowej. W podziemiach kolegiaty spoczywają przedstawiciele rodu Szydłowieckich i innych rodzin szlacheckich regionu. 2 lutego 2023 roku kolegiatę uznano za pomnik historii.