Święci patroni
Modlitwy do św. Szczepana
Św. Szczepan, jeden z siedmiu mężów wybranych w Jerozolimie do posługi ubogim, jest pierwszym męczennikiem chrześcijaństwa; Dzieje Apostolskie opisują jego ukamienowanie, a Kościół wspomina go 26 grudnia, w drugi dzień Bożego Narodzenia. Poniżej znajdują się trzy modlitwy z Mszy w jego święto — kolekta, modlitwa nad darami i modlitwa po Komunii — oraz życiorys, w którym oddzielamy to, co przekazuje Nowy Testament, od tradycji o relikwiach i od ludowych zwyczajów tego dnia.
Niektóre linki na tej stronie to linki afiliacyjne do Allegro. Jeśli coś przez nie kupisz, możemy otrzymać prowizję, a cena dla Ciebie się nie zmienia. Więcej o tych linkach.
Kolekta ze Mszy w święto św. Szczepana
Modlitwa z Mszału Rzymskiego, odmawiana na początku Mszy w święto św. Szczepana, 26 grudnia; prosi o naśladowanie jego przykładu i o miłość do nieprzyjaciół, a nadaje się także do modlitwy prywatnej.
Wszechmogący Boże, obchodzimy narodziny dla nieba świętego Szczepana, pierwszego męczennika, który się modlił nawet za swoich prześladowców, daj nam naśladować jego przykład i naucz nas miłować nieprzyjaciół. Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.
Źródło: Kerygma — „26.12 – Święto św. Szczepana”, rubryka „Modlitwy mszalne” — https://www.kerygma.pl/swieta/12-sw-szczepan — Serwis ORDO (ordo.pallotyni.pl) nie ma w Mszale Rzymskim formularza z 26 grudnia (w dziale „Narodzenie Pańskie” po 25 grudnia następuje 29 grudnia, sprawdzono 19 października 2026), a Brewiarz.pl udostępnia teksty z grudnia tylko w wersji premium, dlatego tekst podano za Kerygmą (parafia św. Kazimierza w Krakowie). Strona nie podaje, z którego wydania Mszału rzymskiego cytuje. Znaki podziału (†, *) pominięto, a końcowe „Amen”, które w liturgii odpowiada lud, dodano. Drugiego niezależnego źródła tego tłumaczenia nie sprawdzono.
Wszechmogący Boże, obchodzimy narodziny dla nieba świętego Szczepana, pierwszego męczennika, który się modlił nawet za swoich prześladowców, daj nam naśladować jego przykład i naucz nas miłować nieprzyjaciół. Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.
Źródło: Kerygma — „26.12 – Święto św. Szczepana”, rubryka „Modlitwy mszalne”
Modlitwa nad darami w święto św. Szczepana
Modlitwa z Mszału Rzymskiego, odmawiana podczas przygotowania darów w święto św. Szczepana; prosi o przyjęcie ofiary w pamięci jego chwalebnego męczeństwa.
Panie Boże, przyjmij dary, które Tobie składamy wspominając pełne chwały męczeństwo świętego Szczepana. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.
Źródło: Kerygma — „26.12 – Święto św. Szczepana”, rubryka „Modlitwy mszalne” — https://www.kerygma.pl/swieta/12-sw-szczepan — Serwis ORDO (ordo.pallotyni.pl) nie ma w Mszale Rzymskim formularza z 26 grudnia (w dziale „Narodzenie Pańskie” po 25 grudnia następuje 29 grudnia, sprawdzono 19 października 2026), a Brewiarz.pl udostępnia teksty z grudnia tylko w wersji premium, dlatego tekst podano za Kerygmą (parafia św. Kazimierza w Krakowie). Strona nie podaje, z którego wydania Mszału rzymskiego cytuje. Znaki podziału (†, *) pominięto, a końcowe „Amen”, które w liturgii odpowiada lud, dodano. Drugiego niezależnego źródła tego tłumaczenia nie sprawdzono.
Panie Boże, przyjmij dary, które Tobie składamy wspominając pełne chwały męczeństwo świętego Szczepana. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.
Źródło: Kerygma — „26.12 – Święto św. Szczepana”, rubryka „Modlitwy mszalne”
Modlitwa po Komunii w święto św. Szczepana
Modlitwa z Mszału Rzymskiego, odmawiana po Komunii w święto św. Szczepana; dziękuje za dary miłosierdzia i łączy radość Narodzenia z pamięcią pierwszego męczennika.
Boże, nasz Ojcze, składamy Ci dzięki za obfite dary Twojego miłosierdzia, Ty nam dajesz zbawienie przez narodzenie Twojego Syna i przedłużasz naszą radość w święto pierwszego męczennika, Szczepana. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.
Źródło: Kerygma — „26.12 – Święto św. Szczepana”, rubryka „Modlitwy mszalne” — https://www.kerygma.pl/swieta/12-sw-szczepan — Serwis ORDO (ordo.pallotyni.pl) nie ma w Mszale Rzymskim formularza z 26 grudnia (w dziale „Narodzenie Pańskie” po 25 grudnia następuje 29 grudnia, sprawdzono 19 października 2026), a Brewiarz.pl udostępnia teksty z grudnia tylko w wersji premium, dlatego tekst podano za Kerygmą (parafia św. Kazimierza w Krakowie). Strona nie podaje, z którego wydania Mszału rzymskiego cytuje. Znaki podziału (†, *) pominięto, a końcowe „Amen”, które w liturgii odpowiada lud, dodano. Drugiego niezależnego źródła tego tłumaczenia nie sprawdzono.
Boże, nasz Ojcze, składamy Ci dzięki za obfite dary Twojego miłosierdzia, Ty nam dajesz zbawienie przez narodzenie Twojego Syna i przedłużasz naszą radość w święto pierwszego męczennika, Szczepana. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.
Źródło: Kerygma — „26.12 – Święto św. Szczepana”, rubryka „Modlitwy mszalne”
Kim był św. Szczepan
Siedmiu do posługi i mowa przed Sanhedrynem
O Szczepanie wiemy w zasadzie tylko z szóstego i siódmego rozdziału Dziejów Apostolskich. Jerozolimski Kościół tworzyli wtedy Żydzi urodzeni w Ziemi Świętej oraz Żydzi z diaspory mówiący po grecku, tak zwani hellenici; ci drudzy skarżyli się, że ich wdowy są pomijane przy codziennej pomocy. Apostołowie wybrali więc siedmiu mężów do tej posługi, a Szczepan jest w tym gronie wymieniony jako pierwszy. Benedykt XVI zauważa w katechezie z 10 stycznia 2007 roku, że sam tekst nie używa słowa „diakon”, lecz tradycja widzi w tych siedmiu początek diakonatu.
Szczepan głosił Ewangelię i został oskarżony przed Sanhedrynem o wystąpienie przeciw Prawu i Świątyni. Jego długa mowa, przytoczona w siódmym rozdziale Dziejów, przedstawia dzieje Izraela w świetle Chrystusa; według Benedykta XVI to synteza jego nauczania, w której krzyż i zmartwychwstały Jezus zajmują miejsce Świątyni.
Ukamienowanie i modlitwa za prześladowców
Po mowie Szczepana tłum wyrzucił go poza miasto i ukamienował. Dzieje Apostolskie zapisują, że świadkowie złożyli swoje szaty u stóp młodzieńca imieniem Szaweł, późniejszego apostoła Pawła. Umierając, Szczepan modlił się do Jezusa o przyjęcie jego ducha i prosił, by nie poczytał prześladowcom ich grzechu; ten wątek przebaczenia odpowiada modlitwie Chrystusa na krzyżu i dlatego kolekta mszalna prosi właśnie o naukę miłowania nieprzyjaciół.
Dokładnej daty śmierci Szczepana nie znamy. Polska Wikipedia podaje rok około 34, a przy dniu 26 grudnia stawia znak zapytania; 26 grudnia jest dniem liturgicznego wspomnienia, a nie udokumentowaną rocznicą. Opoka (za KAI) umieszcza ukamienowanie przy Bramie Damasceńskiej, lecz jest to lokalizacja tradycyjna: Dzieje mówią tylko o miejscu poza murami miasta.
Według tradycji: odnalezienie i przeniesienie relikwii
Dalsze losy Szczepana należą już do tradycji, a nie do Nowego Testamentu. Według przekazu, który powtarza Opoka (KAI), jego grób popadł w zapomnienie, aż w 415 roku Lucjan miał sen, w którym Gamaliel, nauczyciel Pawła, wskazał mu miejsce pochówku w Kifaz-Gamla; biskup Jerozolimy Jan wzniósł tam bazylikę, a drugą w miejscu ukamienowania. Polska Wikipedia wiąże z rokiem 415 otwarcie relikwii (wspomnienie 28 września), a z rokiem 428 ich przeniesienie (15 sierpnia).
Według tego samego przekazu relikwie trafiły następnie do Konstantynopola, a w 560 roku do Rzymu, do bazyliki św. Wawrzyńca za Murami. Zwracamy uwagę, że są to dane z popularnych opracowań i tradycji kościelnej; nie znaleźliśmy źródła historycznego, które by je tu potwierdzało, dlatego nie podajemy ich jako ustalonych faktów.
Kult, patronat i ikonografia
Imię Szczepana wymienia Kanon rzymski (I Modlitwa eucharystyczna), a Kościół obchodzi jego święto 26 grudnia, dzień po Narodzeniu Pańskim; prawosławni wspominają go kilka razy w roku, m.in. 9 stycznia i 28 września. Patronatów Szczepana źródła podają więcej, niż mieści jedna lista: polska Wikipedia i Kerygma wymieniają archidiecezję wiedeńską, kamieniarzy, kucharzy i tkaczy, a Opoka (KAI) dodaje woźniców, stajennych, murarzy, krawców, stolarzy i bednarzy. Opoka zaznacza też, że w Polsce ponad 80 miejscowości nosi jego imię; jedną z nich jest Szczepanów, miejsce urodzenia św. Stanisława.
W sztuce Szczepan jest zwykle pokazywany jako młody diakon w dalmatyce, z kamieniami na księdze lub w dłoniach i z gałązką palmową, albo w scenie ukamienowania, jak na obrazie Rembrandta z muzeum w Lyonie, który widać na tej stronie.
Zwyczaje ludowe dnia św. Szczepana
Wokół 26 grudnia wyrosły w Polsce zwyczaje ludowe, nie liturgia Kościoła. Według relacji Radia Kielce z 2020 roku, opartej na wypowiedzi pracownicy Muzeum Wsi Kieleckiej, w niektórych parafiach święci się owies i rzuca nim w księdza oraz w domowników na pamiątkę ukamienowania; poświęcone ziarno mieszano potem z siewnym, a panny na wydaniu liczyły ziarna w rękawie. Opoka (KAI) łączy owies z uznawaniem Szczepana za patrona koni. Kupisiński w artykule w „Rocznikach Teologicznych” (2019) pisze, że część praktyk miała pierwotnie charakter przedchrześcijańskich obrzędów rolniczych, które później otrzymały interpretację chrześcijańską.
Dzieje.pl (PAP, 2023) opisują z kolei zwyczaje beskidzkie: kolędowanie, chodzenie po domach z ozdobioną gałązką (połazowanie) i zaręczyny w tym dniu. Są to zwyczaje regionalne i część z nich zanika; nie należą do nauki ani do obrzędów Kościoła.
Najczęstsze pytania
- Kiedy przypada święto św. Szczepana?
- Święto św. Szczepana, pierwszego męczennika, przypada 26 grudnia, czyli w drugi dzień Bożego Narodzenia. Kerygma podaje je jako święto. Sama data nie jest udokumentowaną rocznicą śmierci Szczepana, bo źródła nie podają dnia ukamienowania; polska Wikipedia datuje je na ok. 34 rok, z pytajnikiem przy dacie.
- Kim był św. Szczepan?
- Szczepan był jednym z siedmiu mężów wybranych przez apostołów w Jerozolimie do posługi wdowom i ubogim; Dzieje Apostolskie wymieniają go jako pierwszego z siedmiu. Oskarżony przed Sanhedrynem o wystąpienie przeciw Prawu i Świątyni, został ukamienowany poza miastem, a Kościół nazywa go protomęczennikiem, czyli pierwszym męczennikiem. Imię Szczepan to polska forma greckiego Stephanos, występuje też postać Stefan.
- Czy to prawda, że Szczepan był diakonem?
- Tradycja kościelna uznaje Szczepana za diakona, a Kerygma i Opoka opisują go właśnie jako diakona jerozolimskiego Kościoła. Benedykt XVI zauważa jednak, że sam tekst Dziejów Apostolskich nie używa słowa „diakon”, tylko mówi o siedmiu mężach wybranych do posługi. Przyjmuje się, że tradycja widziała w nich początek diakonatu, dlatego Szczepana przedstawia się w dalmatyce.
- Dlaczego w dniu św. Szczepana sypie się owies?
- To zwyczaj ludowy, nie obrzęd liturgiczny. Według Radia Kielce w niektórych parafiach święci się owies i rzuca nim w księdza oraz domowników na pamiątkę ukamienowania; Opoka wiąże ziarno z uznawaniem Szczepana za patrona koni, a Kupisiński pisze, że część praktyk miała pierwotnie charakter przedchrześcijańskich obrzędów rolniczych. Dziś zwyczaj w Polsce zanika i bywa lokalny.
- Czym zajmował się Szczepan i czyim jest patronem?
- Szczepan służył wdowom i ubogim Kościoła jerozolimskiego, a jego patronaty źródła podają niejednolicie. Polska Wikipedia i Kerygma wymieniają archidiecezję wiedeńską, kamieniarzy, kucharzy i tkaczy; Opoka (KAI) dodaje woźniców, stajennych, murarzy, krawców, stolarzy i bednarzy.
- Gdzie są relikwie św. Szczepana?
- Według tradycji powtarzanej przez Opokę (KAI) relikwie odnaleziono w 415 roku w Kifaz-Gamla, później przeniesiono je do Konstantynopola, a w 560 roku do Rzymu, do bazyliki św. Wawrzyńca za Murami. To dane z tradycji kościelnej, nie z Nowego Testamentu, i nie sprawdziliśmy ich w źródle historycznym, dlatego podajemy je ostrożnie.
Źródła
- Wikipedia (pl) — „Święty Szczepan” (życiorys, data śmierci, patronat, atrybuty, relikwie) — zweryfikowano 19 października 2026
- Opoka (KAI) — „Pierwszy męczennik, diakon, posłany do opieki nad ubogimi. 26 grudnia wspominamy św. Szczepana” (relikwie, patronaty, owies, miejscowości) — zweryfikowano 19 października 2026
- Opoka — Benedykt XVI, katecheza „Szczepan – pierwszy męczennik”, 10 stycznia 2007 (Dz 6–7) — zweryfikowano 19 października 2026
- Kerygma — „26.12 – Święto św. Szczepana” (modlitwy mszalne, patronat) — zweryfikowano 19 października 2026
- Radio Kielce — „Dziś wspominamy świętego Szczepana, w niektórych parafiach święci się owies” (zwyczaj ludowy) — zweryfikowano 19 października 2026
- Z. Kupisiński, „Dzień świętego Szczepana w religijności i kulturze ludowej w Polsce”, Roczniki Teologiczne 66 (2019), nr 9 (streszczenie) — zweryfikowano 19 października 2026
- Dzieje.pl (PAP) — „Św. Szczepana najradośniejszy dzień Bożego Narodzenia w Beskidach” (zwyczaje beskidzkie) — zweryfikowano 19 października 2026
- Wikimedia Commons — Rembrandt, „Ukamienowanie św. Szczepana” (Muzeum Sztuk Pięknych w Lyonie), domena publiczna — zweryfikowano 19 października 2026