nasza wiara

Święci patroni

Modlitwy do św. Jana Ewangelisty

Św. Jan, apostoł i ewangelista, jest w Kościele katolickim wspominany 27 grudnia w randze święta; tego dnia w wielu polskich kościołach błogosławi się wino. Poniżej znajdują się teksty modlitw związanych z tym dniem: obrzęd błogosławieństwa wina oraz kolekta, modlitwa nad darami i modlitwa po Komunii z formularza mszalnego święta. Przy każdej podajemy źródło, a przy tożsamości apostoła z autorem Ewangelii i Apokalipsy zaznaczamy, że to kwestia dyskutowana.

Obraz El Greca przedstawiający św. Jana Apostoła w zielonej tunice i fioletowym płaszczu, z kielichem, z którego unosi się wąż
El Greco — domena publiczna

Niektóre linki na tej stronie to linki afiliacyjne do Allegro. Jeśli coś przez nie kupisz, możemy otrzymać prowizję, a cena dla Ciebie się nie zmienia. Więcej o tych linkach.

Błogosławieństwo wina w dniu św. Jana (27 grudnia)

Modlitwa, którą kapłan błogosławi wino przyniesione do kościoła w święto św. Jana, np. po modlitwie po Komunii; prosi o zachowanie pijących od choroby i o zgodę i miłość braterską za wstawiennictwem apostoła.

Błogosławiony jesteś, Panie, Boże wszechświata, bo dzięki Twojej hojności otrzymaliśmy wino, które jest owocem winnego krzewu i pracy rąk ludzkich. Twój Syn Jednorodzony, nasz Pan, Jezus Chrystus, ustanawiając Eucharystię, obrał wino jako znak Nowego Przymierza we Krwi swojej. Pobłogosław † to wino i zachowaj od niebezpieczeństwa choroby tych, którzy będą je kosztować. Za wstawiennictwem świętego Jana, ucznia, którego Jezus miłował, umacniaj wśród nas wzajemną zgodę i bratnią miłość. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen

Źródło: Sanktuarium Matki Bożej w Licheniu — „Święto św. Jana Apostoła” (27 grudnia 2023) — https://www.lichen.pl/en/swieto-sw-jana-apostola/ — Formuła z księgi „Obrzędy błogosławieństw” (parafia NMP Królowej Polski w Gdyni podaje numery 1294–1296); samej księgi nie mieliśmy do wglądu. Ten sam tekst, słowo w słowo (poza znakami interpunkcyjnymi), podają parafia Wniebowzięcia NMP w Łodzi, parafia Dobrego Pasterza w Lublinie i parafia w Gdyni (z dwiema literówkami: „wstawiennicwem”, „wsród”, których nie przejęto). Znak † oznacza błogosławiący gest kapłana. Żadna ze stron nie podaje numeru zatwierdzenia wydania.

Kolekta na święto św. Jana Apostoła i Ewangelisty

Modlitwa mszalna otwierająca Mszę w święto 27 grudnia: prosi o oświecenie umysłów, byśmy pojęli i umiłowali naukę głoszoną przez apostoła.

Boże, Ty nam objawiłeś tajemnice Twojego Słowa przez świętego Jana Apostoła, oświeć nasze umysły, abyśmy pojęli i umiłowali naukę, którą głosił. Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Źródło: Kerygma — liturgia i katecheza w Sieci, „27.12 – Święto św. Jana, apostoła i ewangelisty” (sekcja „Modlitwy mszalne”) — https://www.kerygma.pl/niedziele/13-sw-jan-apostol-i-ewangelista — Kerygma przytacza polski Mszał rzymski, ale na stronie nie podaje edycji; strony ORDO dla grudnia nie ma w sieci, a brewiarz.pl jest płatny, więc drugiego źródła formularza nie znaleziono. Końcowe „Amen” dodano — w formularzu odpowiada je lud; znaki podziału tekstu (†, *) pominięto.

Modlitwa nad darami w święto św. Jana Apostoła

Modlitwa mszalna z przygotowania darów w święto 27 grudnia: prosi o to, by za przykładem Jana wierni czerpali z Eucharystii głębsze poznanie tajemnic Słowa.

Panie, nasz Boże, uświęć złożone dary i spraw, abyśmy za przykładem świętego Jana Apostoła czerpali z eucharystycznej Uczty głębsze poznanie tajemnic wiecznego Słowa. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Źródło: Kerygma — liturgia i katecheza w Sieci, „27.12 – Święto św. Jana, apostoła i ewangelisty” (sekcja „Modlitwy mszalne”) — https://www.kerygma.pl/niedziele/13-sw-jan-apostol-i-ewangelista — Kerygma przytacza polski Mszał rzymski, ale na stronie nie podaje edycji; strony ORDO dla grudnia nie ma w sieci, a brewiarz.pl jest płatny, więc drugiego źródła formularza nie znaleziono. Końcowe „Amen” dodano — w formularzu odpowiada je lud; znaki podziału tekstu (†, *) pominięto.

Modlitwa po Komunii w święto św. Jana Apostoła

Modlitwa mszalna kończąca obrzęd Komunii w święto 27 grudnia: nawiązuje do prologu czwartej Ewangelii („Słowo stało się ciałem”) i prosi, by Chrystus zawsze mieszkał wśród wiernych.

Wszechmogący Boże, święty Jan Apostoł głosił tajemnicę Słowa, które stało się ciałem, spraw, aby dzięki złożonej Ofierze, zawsze mieszkał między nami Chrystus. Który żyje i króluje na wieki wieków. Amen.

Źródło: Kerygma — liturgia i katecheza w Sieci, „27.12 – Święto św. Jana, apostoła i ewangelisty” (sekcja „Modlitwy mszalne”) — https://www.kerygma.pl/niedziele/13-sw-jan-apostol-i-ewangelista — Kerygma przytacza polski Mszał rzymski, ale na stronie nie podaje edycji; strony ORDO dla grudnia nie ma w sieci, a brewiarz.pl jest płatny, więc drugiego źródła formularza nie znaleziono. Końcowe „Amen” dodano — w formularzu odpowiada je lud; znaki podziału tekstu (†, *) pominięto.

Kim był św. Jan Ewangelista

Co mówi Nowy Testament

Jan pochodził z Galilei, prawdopodobnie z Betsaidy; był synem Zebedeusza i Salome oraz młodszym bratem Jakuba Większego. Podobnie jak ojciec był rybakiem nad Jeziorem Galilejskim. Według Ewangelii wraz z Andrzejem należał wcześniej do uczniów Jana Chrzciciela, a potem został powołany przez Jezusa; razem z Piotrem i Jakubem należał do najbliższych uczniów. Jezus nazwał braci „synami gromu” (Mk 3,17).

Ewangelie odnotowują obecność Jana przy wskrzeszeniu córki Jaira, podczas przemienienia na górze oraz w Ogrójcu. Czwarta Ewangelia wspomina „ucznia, którego Jezus miłował”, spoczywającego na piersi Pana podczas Ostatniej Wieczerzy; według tradycji chodzi o Jana. Pod krzyżem Jezus powierzył mu opiekę nad swoją Matką (J 19,26–27). Po zmartwychwstaniu Jan razem z Piotrem pospieszył do pustego grobu, a według Dziejów Apostolskich towarzyszył Piotrowi w Jerozolimie i w Samarii.

Efez, Patmos i śmierć: co jest świadectwem, a co tradycją

Pobyt Jana w Efezie potwierdzają dopiero pisarze z II wieku: Ireneusz z Lyonu i Klemens Aleksandryjski; Ireneusz pisał, że apostoł mieszkał tam do czasów cesarza Trajana. Zesłanie na wyspę Patmos wiąże się zwykle z panowaniem Domicjana (81–96), co za Euzebiuszem przyjmuje m.in. Encyklopedia Katolicka z 1910 roku. Według tradycji w Efezie Jan miał opiekować się Maryją aż do jej zaśnięcia; to przekaz późniejszy, nieopisany w Nowym Testamencie.

Tertulian twierdził, że w Rzymie Jan został wrzucony do kotła z wrzącą oliwą i wyszedł z niego bez szwanku; to podanie, a nie udokumentowane wydarzenie, i po reformie liturgicznej usunięto z kalendarza dawne święto „św. Jana w oliwie” (6 maja), jak wyjaśnia liturgista ks. Joachim Kobienia. Źródła nie podają okoliczności śmierci apostoła. Zwykle przyjmuje się, że zmarł w Efezie śmiercią naturalną — Kerygma pisze nawet, że z tego powodu w to święto używa się koloru białego, a nie czerwonego — lecz polska Wikipedia odnotowuje, że część starożytnych świadectw tę tezę podważa. Datę śmierci podaje się jako ok. 98 lub 101 rok.

Czy apostoł napisał Ewangelię i Apokalipsę? Pytanie dyskutowane

Stara tradycja chrześcijańska, wschodnia i zachodnia, przypisywała apostołowi Janowi Ewangelię, trzy listy i Apokalipsę; pierwsze bezpośrednie świadectwa pochodzą od Ireneusza z Lyonu i Justyna Męczennika. Teksty liturgiczne i popularne opracowania, takie jak Kerygma, przejmują ten obraz: Ewangelię i listy Jan miał napisać w Efezie, Apokalipsę na Patmos. Encyklopedia Katolicka z 1910 roku uznaje za udowodnione jedno autorstwo trzech listów i ich tożsamość z ewangelistą, a rozróżnienie „apostoła” i „prezbitera Jana” (wynikające z interpretacji słów Papiasza u Euzebiusza) odrzuca jako pozbawione podstaw historycznych.

Polska Wikipedia, opierając się na współczesnych opracowaniach, pisze natomiast, że egzegeza skłania się dziś ku autorstwu Jana Prezbitera, który nie jest tożsamy z apostołem, a ostateczną redakcję pism janowych mogli opracować uczniowie apostoła. Autorstwo Apokalipsy kwestionował już Dionizy Aleksandryjski. Strona nie rozstrzyga tego sporu: tam, gdzie mówimy „Jan Apostoł i Ewangelista”, trzeba pamiętać, że identyfikacja apostoła z autorem poszczególnych ksiąg jest przekazem tradycji, o którym uczeni dyskutują.

Wino św. Jana: legenda i obrzęd

Zwyczaj błogosławienia wina 27 grudnia wiąże się z legendą o zatrutym kielichu. W jednej z jej wersji, spisanej w apokryfie Virtutes Johannis z VI wieku, pogański kapłan Aristodemus kazał Janowi wypić zatrute wino; Jan nakreślił na kielichu znak krzyża i wypił je bez szkody, a dwóch skazańców, którzy wcześniej umarli po wypiciu trucizny, miał przywrócić do życia. Ks. Joachim Kobienia z kurii opolskiej przypomina, że wersji jest kilka (w jednej cesarz Domicjan podaje Janowi kielich w Rzymie, a kielich się rozpada) i że nie jest to wydarzenie znane z pewnych źródeł. Kielich z wężem, z którego uchodzi trucizna, stał się atrybutem świętego.

Parafie podają, że sam zwyczaj błogosławienia wina nie sięga dalej niż XIII wieku i że w Polsce jest praktykowany do dziś. Ks. Kobienia wyjaśnia, że to sakramentalium, a nie sakrament, więc można pobłogosławić każde wino, a po Mszy wierni często częstują się nim, mówiąc „pij miłość świętego Jana”. Tekst błogosławieństwa zawiera księga „Obrzędy błogosławieństw” (parafia z Gdyni wskazuje numery 1294–1296); w bazylice w Licheniu wino pobłogosławiono w dniu święta, a w parafii w Lublinie kapłan błogosławił je w czasie Mszy, po modlitwie po Komunii.

Najczęstsze pytania

Kiedy jest święto św. Jana Ewangelisty i dlaczego białe szaty?
Św. Jana Apostoła i Ewangelistę wspomina się 27 grudnia, w randze święta. Według portalu Kerygma celebrans używa wtedy koloru białego, a nie czerwonego jak w święta pozostałych apostołów, bo Jan miał jako jedyny z Dwunastu umrzeć śmiercią naturalną; polska Wikipedia zaznacza jednak, że część starożytnych świadectw tę tezę podważa. Dawniej tego dnia wspominano też Jakuba Starszego. W 2026 roku 27 grudnia to niedziela w oktawie Bożego Narodzenia, w którą według ogólnych norm roku liturgicznego (n. 6 i 35) obchodzi się święto Świętej Rodziny, więc tego roku liturgia dnia jest o Świętej Rodzinie, a nie o św. Janie.
Jak wygląda błogosławieństwo wina 27 grudnia?
W czasie Mszy w święto (np. po modlitwie po Komunii, jak opisuje parafia w Lublinie) kapłan odmawia formułę z księgi „Obrzędy błogosławieństw”, w której prosi Boga o pobłogosławienie wina, o zachowanie pijących od choroby oraz o wzajemną zgodę i braterską miłość za wstawiennictwem św. Jana. Wino przynoszą wierni, a po obrzędzie często się nim częstują. Pełny tekst modlitwy podajemy wyżej.
Jakie wino można przynieść do pobłogosławienia?
Jak wyjaśnia liturgista z kurii opolskiej, ks. Joachim Kobienia, błogosławieństwo wina jest sakramentalium, a nie sakramentem, więc nie ma tu ścisłych wymogów i można przynieść każde wino, najlepiej dobrej jakości. Zaleca spożycie go w rodzinie i wśród przyjaciół oraz słowa „pij miłość świętego Jana”, a przypomina też, że osoby niepełnoletnie nie powinny pić alkoholu.
Skąd wziął się zwyczaj święcenia wina na św. Jana?
Zwyczaj wiąże się z legendą o zatrutym kielichu: Jan miał pobłogosławić naczynie z trucizną i wypić zawartość bez szkody. W wersji z apokryfu Virtutes Johannis (VI wiek) kielich podaje mu pogański kapłan Aristodemus, w innych cesarz Domicjan. Legenda nie ma potwierdzenia w Nowym Testamencie, a sam obrzęd błogosławienia wina, według parafialnych opracowań, nie sięga dalej niż XIII wieku.
Czy św. Jan Apostoł jest autorem Ewangelii i Apokalipsy?
Starożytna tradycja, m.in. Ireneusz z Lyonu, przypisywała apostołowi Janowi Ewangelię, trzy listy i Apokalipsę, i tak ujmuje to Encyklopedia Katolicka z 1910 roku. Współczesna egzegeza, jak pisze polska Wikipedia, skłania się ku autorstwu Jana Prezbitera, odrębnego od apostoła, a redakcję pism mogli zakończyć jego uczniowie. To dyskutowana kwestia, nie fakt rozstrzygnięty.

Źródła