Kościół św. Rocha i św. Jana Chrzciciela w Brochowie

Historia

Budowa kościoła: budowa 1551–1561 z fundacji Jana Brochowskiego (murator Jan Baptysta Wenecjanin); obwarowania bastionowe po 1655; odbudowa po zniszczeniach z 1915 w latach 1924–1929; restauracje 1947–1948 i 2008–2010

Kościół w Brochowie ufundował Jan Brochowski herbu Prawdzic, wojski warszawski i właściciel wsi, wraz z rodziną. Wzniósł go w latach 1551–1561, przebudowując wcześniejszą gotycką świątynię, działający na Mazowszu murator Jan Baptysta Wenecjanin, który pracował też m.in. w Płocku i Pułtusku. Powstała trójnawowa bazylika o wyraźnie obronnym charakterze, flankowana trzema cylindrycznymi wieżami — dwiema w narożach zachodnich i trzecią nad apsydą prezbiterium — które dominują nad okolicą jak baszty zamku. Wokół kościoła biegnie dwukondygnacyjny ganek ze strzelnicami, a sklepienie zdobi typowa dla Jana Baptysty siatka kasetonów. Po 1655 roku, staraniem Olbrachta Adriana Lasockiego, teren przykościelny otoczono ceglanymi obwarowaniami bastionowymi; od strony Bzury zachowały się ślady fosy.

2 czerwca 1806 roku w brochowskim kościele wzięli ślub Mikołaj Chopin i Tekla Justyna z Krzyżanowskich, a cztery lata później ochrzczono tu ich syna, Fryderyka. Obronny charakter nie uchronił świątyni przed zniszczeniami: w 1915 roku, gdy służyła jako punkt obserwacyjny, ostrzał artyleryjski zniszczył ją w 70%, a odbudowę w latach 1924–1929 poprowadzono według projektu Jarosława Wojciechowskiego. We wrześniu 1939 roku, podczas bitwy nad Bzurą, kościół zajmowali polscy żołnierze osłaniający przeprawę przez rzekę, co upamiętnia tablica na północnej ścianie. Po kolejnej odbudowie w latach 1947–1948 świątynię gruntownie odnowiono w latach 2008–2010, na dwusetną rocznicę urodzin kompozytora, rekonstruując m.in. polichromię kasetonowego sklepienia.