Kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Kościanie

Historia

Budowa kościoła: budowa 1333–1356; kaplice i trójnawowe prezbiterium w XV–XVI w.; pożar 1503; wieża spalona 1547, odbudowana 1594, zawalona 1711

Wzmianka o kościańskim plebanie Jakubie, kanoniku poznańskim, w dokumencie z 1289 roku sugeruje, że kościół parafialny istniał tu już w XIII wieku, wzniesiony w związku z lokacją miasta między rynkiem a zamkiem. Murowaną świątynię zbudowano w latach 1333–1356 — być może na wzór fary w Kaliszu — a od połowy XIV wieku opiekę administracyjną i duszpasterską sprawowali nad nią joannici z Poznania. W 1396 roku papież Bonifacy IX zezwolił na ufundowanie czterech ołtarzy. W XV i XVI wieku dobudowano kaplice i rozbudowano prezbiterium na trzynawowe. W 1503 roku kościół ucierpiał w pożarze miasta, w 1547 roku spłonęła wieża, odbudowana w 1594 roku; w 1711 roku zawaliła się ponownie i do dziś sięga jedynie wysokości murów korpusu.

Halowe wnętrze nakrywają sklepienia kolebkowe, sieciowe, gwiaździste i krzyżowo-żebrowe. Późnorenesansowy ołtarz główny z 1620 roku, konsekrowany przez biskupa Macieja Łubieńskiego, zawiera w dolnej kondygnacji elementy późnogotyckiego tryptyku z 1525 roku, a najcenniejszym zabytkiem fary jest późnogotycki tryptyk z 1507 roku z warsztatu Mistrza z Gościszowic, ze scenami Męki Pańskiej i Zesłania Ducha Świętego, odnowiony w latach 2006–2007. W kaplicy Trójcy Świętej stoi rzadka gotycka figura św. Anny Samotrzeciej z około 1520 roku, a na filarze przy ołtarzu głównym wisi najstarsza znana w kościele tablica pośmiertna, z 1444 roku. Zachowały się też renesansowe nagrobki Macieja Opalińskiego z żoną oraz starosty kościańskiego Jana Orzelskiego (1595) i grupa Ukrzyżowania na belce tęczowej z 1734 roku.