Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Złotoryi

Historia

Budowa kościoła: budowa od pocz. XIII w. (zapewne przed 1211); patronat joannitów od ok. 1270; rozbudowa etapami, ze zmianą koncepcji z bazylikowej na halową; zmiany w epoce renesansu i reformacji

Kościół Narodzenia NMP należy do zaledwie około dwudziestu miejskich kościołów parafialnych na Śląsku, których początki sięgają pierwszej połowy XIII wieku — jego budowę rozpoczęto zapewne jeszcze przed 1211 rokiem, w którym książę Henryk Brodaty, patron budowy, nadał Złotoryi prawa miejskie. Wzniesiono ją z drobnoziarnistego piaskowca, etapami, przynajmniej dwukrotnie zmieniając koncepcję: prezbiterium otrzymało pięcioboczną absydę, ramiona transeptu — półkoliste, a zamiast planowanej bazyliki powstał kościół halowy. Właśnie tutaj najwcześniej w Polsce zastosowano maswerki, a wejście przez dwa portale w transepcie było rozwiązaniem niespotykanym w polskiej architekturze romańskiej. Około 1270 roku patronat nad kościołem objęli joannici, którzy przez wieki mieli ogromny wpływ na jego rozbudowę.

Nad romańskim portalem południowym wznosi się siedmiometrowe okno z czwórdzielnym maswerkiem, a na głowicach północnego transeptu zachowały się średniowieczne maski, symbolizujące zło czyhające za murami świątyni. We wnętrzu zwracają uwagę renesansowa ambona, epitafia oraz empory i ołtarz z XVII i XVIII wieku. W prezbiterium znajduje się symboliczny nagrobek Valentina Trozendorfa, najwybitniejszego złotoryjanina, twórcy słynnego renesansowego gimnazjum, a kościelna wystawa opowiada dzieje świątyni i szkoły. Z wieży, skąd rozlega się hejnał miejski, widać Pogórze i Góry Kaczawskie oraz Karkonosze. 28 czerwca 2014 roku biskup Stefan Cichy ustanowił w kościele lokalne sanktuarium Matki Bożej z Lourdes.