Bazylika Kolegiacka św. Małgorzaty w Nowym Sączu

Historia

Budowa kościoła: kościół z przełomu XIII/XIV w.; kolegiata od 1448; wieża północna 1460, południowa 1507 i odbudowa ok. 1580; bazylika mniejsza 1992

Kościół pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku, a w 1448 roku biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki podniósł go do rangi kolegiaty. Podczas XV-wiecznych przebudów powstały dwie wieże: północna w 1460 roku i południowa, ukończona w 1507 roku z fundacji biskupa krakowskiego Jana Konarskiego. Ta druga, grożąca zawaleniem z powodu błędów konstrukcyjnych, została rozebrana około 1580 roku i odbudowana w stylu pełnego renesansu; jako dzwonnica nosiła cztery dzwony, wśród nich potężnego „Michała Archanioła”, największego w Małopolsce po krakowskim „Zygmuncie”. Austriacy zarekwirowali dzwony na cele wojenne 10 października 1916 roku, a Niemcy dwa nowe w 1941 roku. W 1992 roku Jan Paweł II nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej.

W pierwotnej, gotyckiej postaci świątynia miała rzadki układ dwunawowy z trzema filarami ustawionymi na osi wnętrza — rozwiązanie uznawane za błąd klasycznej kompozycji, usunięte podczas późniejszych przebudów. Najstarszym malowidłem jest odkryta w 1970 roku gotycka polichromia z 1360 roku na południowej ścianie prezbiterium, ze scenami męczeństwa i ukrzyżowania. W ołtarzu głównym znajduje się XV-wieczny włoski wizerunek Przemienienia Pańskiego, przeniesiony tu w 1785 roku, a wśród wyposażenia są figura Madonny z Dzieciątkiem z XIV wieku, fryz z płaskorzeźbami apostołów przywieziony po bitwie grunwaldzkiej, trzy gotyckie portale i chrzcielnica z 1557 roku.