Modlitwy do św. Benedykta z Nursji

Skąd wiemy o Benedykcie

Prawie wszystko, co wiadomo o Benedykcie, pochodzi z drugiej księgi „Dialogów” papieża Grzegorza Wielkiego, napisanych — według Benedykta XVI — w 592 roku, czyli mniej więcej pół wieku po śmierci świętego. Benedykt XVI zwrócił uwagę, że to nie biografia w dzisiejszym rozumieniu: Grzegorz pokazuje na przykładzie Benedykta drogę do kontemplacji i opisuje liczne cuda, by pokazać, że Bóg działa w życiu człowieka.

Internetowa Liturgia Godzin zaznacza, że udokumentowanych wiadomości o Benedykcie jest niewiele, a w „Dialogach” wiele wątków ma charakter legendarny. Dlatego poniżej oddzielamy to, co przekazują źródła, od tego, co Grzegorz opisuje jako cuda; gdy źródła podają różne daty, mówimy o tym wprost.

Rzym, Subiaco i Monte Cassino

Benedykt urodził się około 480 roku w Nursji (dziś Norcia) w Umbrii, w zamożnej rodzinie; jego siostrą bliźniaczką była Scholastyka, która została mniszką. Według Grzegorza wysłano go na studia do Rzymu, lecz nie zabawił tam długo: odstraszył go styl życia wielu kolegów, a on, jak pisze Grzegorz, chciał podobać się tylko Bogu.

Opuścił Rzym, przez krótki czas przebywał w Enfide (dziś Affile), a potem osiadł w Subiaco, gdzie przez trzy lata mieszkał w grocie. Według Wikipedii habit miał otrzymać od eremity Romana. Z czasem dołączyli do niego uczniowie i w dolinie rzeki Anio powstały — według przekazu — małe klasztory, po dwunastu mnichów w każdym.

Około 529 roku Benedykt opuścił Subiaco i osiadł na Monte Cassino; tę datę podaje Benedykt XVI, natomiast Internetowa Liturgia Godzin mówi o roku 525 lub 529, a Wikipedia o około 530. Na miejscu dawnej pogańskiej świątyni powstał klasztor, w którym Benedykt ułożył Regułę — zbiór zasad życia wspólnoty; opactwo w Tyńcu cytuje z jej Prologu zapowiedź założenia „szkoły służby Pańskiej”.

Cechą Reguły jest umiar: według Internetowej Liturgii Godzin jest łagodniejsza niż reguły Kolumbana czy Kasjana, a całe życie mnicha ma być służbą Bogu. Według Benedykta XVI Reguła każe niczego nie przedkładać nad liturgię godzin (rozdz. 43), a Internetowa Liturgia Godzin dodaje, że znaczną część dnia mnicha zajmuje lectio divina, czyli czytanie Pisma Świętego. Postawę tę streszcza dewiza „Ora et labora” („módl się i pracuj”).

Przekazy Grzegorza Wielkiego i śmierć

Grzegorz opisuje też zdarzenia, które sam przedstawia jako cuda, i to je trzeba odróżnić od ustalonych faktów. Według jego opowieści mnisi z Vicovaro, niezadowoleni z surowej dyscypliny, chcieli otruć Benedykta, lecz kielich z zatrutym winem rozpadł się, gdy święty wykonał nad nim znak krzyża; podobnie zawistny kapłan przysłał mu zatruty chleb, który Benedykt kazał krukowi zanieść daleko od ludzi. Stąd w ikonografii kielich z wężem i kruk z chlebem.

Benedykt zmarł 21 marca, ale rok jest sporny: Benedykt XVI, Vatican News i Internetowa Liturgia Godzin podają 547, Wikipedia pisze „543 albo 547”, a tytuł strony opactwa w Tyńcu mówi „ok. 543”. Według Grzegorza na sześć dni przed śmiercią kazał otworzyć swój grób, w ostatnim dniu przyjął Eucharystię w oratorium i, podtrzymywany przez uczniów, zmarł w modlitwie. Według Wikipedii pochowano go we wspólnym grobie z siostrą Scholastyką w oratorium św. Jana Chrzciciela.

Kult i patron Europy

Według Vatican News relikwie Benedykta przeniesiono do Fleury we Francji 11 lipca 673 roku (Wikipedia podaje tylko przełom VII i VIII wieku) i ta data stała się z czasem dniem jego corocznego święta. Doroczne święto 11 lipca ustanowił Paweł VI. Benedyktyni, cystersi i trapiści obchodzą ponadto uroczystość 21 marca, w dniu jego śmierci.

24 października 1964 roku Paweł VI ogłosił Benedykta głównym patronem Europy; według tekstu cytowanego na stronie opactwa w Tyńcu stało się to w dniu poświęcenia odbudowanej po zniszczeniu w 1944 roku świątyni na Monte Cassino. Strona Tyńca przypomina też, że wcześniej Pius XII nazwał go „Ojcem Europy”.

Na Regule Benedykta opierają się benedyktyni i benedyktynki, a także cystersi, kameduli, trapiści i inne rodziny zakonne. W Polsce benedyktyni mają opactwa m.in. w Tyńcu, Lubiniu koło Kościana i Biskupowie.

Medalik św. Benedykta

Na awersie medalika widać Benedykta z krzyżem w prawej ręce i księgą Reguły w lewej, z krukiem i mitrą u stóp, oraz napis Crux sancti patris Benedicti („Krzyż świętego ojca Benedykta”). Na rewersie jest krzyż z literami CSPB w czterech polach, CSSML na belce pionowej i NDSMD na poprzecznej, a na obrzeżu litery VRSNSMV – SMQLIVB; ich rozwinięcie podajemy w modlitwie poniżej. Nad krzyżem umieszczono monogram IHS albo słowo PAX.

Nie wiadomo dokładnie, kiedy medalik powstał. Katolicka Encyklopedia z 1913 roku opisuje, że w procesie o czary w Natternbergu w Bawarii w 1647 roku oskarżone zeznały, że nie mają władzy nad opactwem w Metten, a w opactwie znaleziono malowane krzyże z tymi literami; w rękopisie z 1415 roku odnaleziono zaś wizerunek Benedykta z napisami, z których litery te się wywodzą. Tzw. medal jubileuszowy wybito po raz pierwszy w 1880 roku, na pamiątkę 1400. rocznicy urodzin Benedykta.

Opactwo w Tyńcu podkreśla, że medalik nie jest amuletem, lecz sakramentaliem, czyli znakiem, który działa przez modlitwę Kościoła, a nie sam z siebie. Może go pobłogosławić kapłan lub diakon, a słowa na rewersie należy traktować jako wyraz decyzji, by nie grzeszyć i nie poddawać się pokusom; w ścisłym, liturgicznym znaczeniu nie są one egzorcyzmem.