Święci patroni
Modlitwy do św. Marcina z Tours
Św. Marcin z Tours (ok. 316 – 397), rzymski żołnierz, który został mnichem i biskupem Tours, znany jest przede wszystkim z opowieści o płaszczu przeciętym na pół dla żebraka. Jego wspomnienie przypada 11 listopada — w Polsce w dniu Święta Niepodległości, a w Poznaniu także świętomarcińskich rogali. Poniżej znajdują się modlitwa dnia z liturgii wspomnienia i tradycyjna pieśń o świętym z XIX-wiecznego śpiewnika; przy każdej podajemy źródło, a na końcu piszemy, czego nie zamieszczamy i dlaczego.
Modlitwa dnia ze wspomnienia św. Marcina (11 listopada)
Modlitwa liturgiczna wspomnienia św. Marcina z 11 listopada: prosi o odnowienie w nas cudów łaski Bożej, aby ani życie, ani śmierć nie odłączyły nas od Boga. W tym samym brzmieniu bywa odmawiana jako modlitwa końcowa litanii do świętego.
Boże, Ty zostałeś uwielbiony przez życie i przez śmierć świętego Marcina, biskupa, odnów w naszych sercach cuda Twojej łaski, aby ani śmierć, ani życie nie mogły nas odłączyć od Ciebie. Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.
Źródło: Kerygma — liturgia i katecheza w Sieci — „11.11 – Wspomnienie św. Marcina z Tours”, część „Modlitwa” — https://www.kerygma.pl/liturgiczne/uroczystosci-i-swieta/506-sw-marcin-z-tours — Tekst jak na stronie Kerygmy (przy czytaniu z Liturgii godzin, t. IV); znaki podziału (†, *) pominięto. Nie udało się potwierdzić go bezpośrednio w Mszale: dział listopadowy na ordo.pallotyni.pl jest pusty, a tekst 11 listopada na brewiarz.pl jest dostępny tylko w wersji premium. To samo brzmienie, z jedną różnicą (w części stron „przez życie i śmierć” bez drugiego „przez”), podają Stacja7.pl (za „Świętymi Białegostoku”), parafia w Podwilku oraz strony z litanią do św. Marcina, gdzie jest to modlitwa końcowa; żadna z nich nie podaje zatwierdzenia kościelnego.
Pieśń „O Świętym Marcinie Biskupie” („Dziękujmy Bogu za opatrzność jego”)
Dawna pieśń kościelna w czternastu zwrotkach, która opowiada życie świętego (płaszcz dla żebraka, biskupstwo, śmierć) i kończy się prośbą o jego opiekę; w śpiewniku należy do „pieśni o świętych Pańskich”.
Dziękujmy Bogu za opatrzność jego, Nie zapomina ludu mu wiernego: Daje nam swoich świętych za patrony, Za przykład życia i za opiekuny.
Od niego mamy Marcina świętego, Na cny Biskupi świecznik stawionego: Który jak niegdyś ludowi swojemu, Tak nam ku życiu świeci pobożnemu.
W stanie żołnierskim jeszcze nieochrzczony, Widząc żebraka iż był obnażony, Litością zdjęty, gdy nie miał innego, Kawałkiem płaszcza przyodział nagiego.
Nocy następnej Chrystus mu się zjawia, I w darowanej szacie się przedstawia: Uczynną miłość pochwala Marcina, Cieszy, przyjmuje za swojego syna.
Zostawszy potem Biskupem Turonu, Nauczał pilnie Bożego zakonu: Zachęcał słowy, świecił przykładami, Lud chodził swego pasterza śladami.
Trzech zmarłych wzbudził, co śmiercią zasnęli: Lecz takich coby na wieki zginęli, Niezmierne mnóstwo od piekła wybawił, Gdy przez pokutę życie ich poprawił.
W chorobie pragnąc rozłączyć się z ciałem, Uczniów swych smutkiem napełnia niemałym: Nie opuszczaj nas Ojcze, z płaczem proszą, Wilcy drapieżni trzodę twą rozproszą.
Marcin gotowy czekać swej nadgrody, By owce jego nie doznały szkody: Jeślim potrzebny mówi chcę pracować, A lud twój Panie, tobie przygotować.
Gdy już umierał, staje czart przeklęty, Nie zląkłszy się go, mówi Marcin święty: Nic tu nie znajdziesz piekielna poczwaro, Gniewu Bożego nieszczęsną ofiaro.
Marcin pokorny ubogo umiera, A niebo mu się szeroko otwiera: Na wyjściu jego Anieli śpiewają, A święci, piekła zwyciężcę witają,
Luboś opuścił owieczki Marcinie, Gdy cię Bóg przeniósł w niebieskie świątynie, Lecz i tam swoją opiekuj się trzodą, Boś miłość ku niej umocnił nadgrodą.
Przed najwyższego gdy już stoisz tronem, Racz być i dla nas łaskawym patronem: Płaszczem nagiemu danym nas odziewaj, Przed gniewem boskim nas grzesznych zakrywaj.
Spraw żeby owce które pobłądziły, Do owczarni się prawej powróciły: Bo kto w piotrowym korabiu nie płynie, Pewno zatonie i na wieki zginie.
Odpędzaj od nas czarta pokuszenia, Uproś niech żyjem w czystości sumienia: A gdy nas wesprze twa dzielna przyczyna, Nie będzie straszna śmiertelna godzina.
Źródło: Wikiźródła — „Śpiewnik kościelny” ks. M. M. Mioduszewskiego (1838), pieśń XIV „O Świętym Marcinie Biskupie” — https://pl.wikisource.org/wiki/%C5%9Apiewnik_ko%C5%9Bcielny/O_%C5%9Awi%C4%99tym_Marcinie_Biskupie — Tekst z druku z 1838 roku (domena publiczna; Mioduszewski zm. 1868), s. 521–523; pisownię oryginału zachowano, a brzmienie sprawdzono ze skanem na Wikimedia Commons. Drugą, niezależną transkrypcję podaje forum Śpiew Kościelny (spiewnik.katolicy.net, wątek „Marcin, św.: Dziękujmy Bogu za opatrzność jego”), identyczną poza jednym słowem: w druku jest „nieszczęsną ofiaro”, na forum „nieszczęsna ofiaro”; podano brzmienie druku. Autor wierszy nie jest wskazany; Mioduszewski był wydawcą zbioru. Brak zatwierdzenia kościelnego. Melodia nie jest tu podana.
Kim był św. Marcin
Młodość i służba wojskowa
Marcin urodził się w Sabarii w rzymskiej prowincji Panonia, dziś Szombathely na Węgrzech, w rodzinie pogańskiej; jego ojciec był żołnierzem (brewiarz.pl podaje, że trybunem wojskowym). Imię Martinus wywodzi się od Marsa, rzymskiego boga wojny. Wychowywał się w Ticinum, dzisiejszej Pawii, a jako piętnastolatek trafił do wojska cesarza Konstancjusza II.
Według przekazu przytaczanego przez Wikipedię, gdy Marcin około 356 roku stacjonował w Wormacji, poprosił o zwolnienie ze służby; kazano mu wtedy (według innej wersji sam o to wnioskował) stanąć w pierwszym szeregu bez broni. Do walki nie doszło, bo następnego dnia strona germańska wynegocjowała pokój, a wkrótce potem Marcin został zwolniony z armii.
Płaszcz z Amiens
Najbardziej znany epizod jego życia pochodzi z przekazu hagiograficznego, nie z dokumentów. Przy bramie Amiens, w zimie, Marcin spotkał niemal nagiego żebraka i oddał mu połowę swojego żołnierskiego płaszcza. Następnej nocy miał mu się ukazać Chrystus okryty tą częścią płaszcza i powiedzieć aniołom, że to Marcin go przyodział.
Żywoty świętego różnią się co do kolejności wydarzeń: według jednych Marcin przyjął chrzest po tym spotkaniu i dlatego opuścił wojsko, według innych spotkał żebraka już jako ochrzczony. Brewiarz.pl zaznacza też, że hagiografowie spierają się, czy służył 5, czy 25 lat. Z tego powodu sam obraz płaszcza traktujemy jako tradycję, a nie jako udokumentowaną relację.
Mnich i biskup Tours
Po odejściu z wojska Marcin został uczniem Hilarego, biskupa Poitiers. Według brewiarz.pl przyjął święcenia akolity, a potem diakona, następnie żył jako pustelnik na wyspie Gallinaria koło Genui. W 361 roku założył w Ligugé pierwszy klasztor w Galii. Mieszkańcy Tours wybrali go na biskupa wbrew jego sprzeciwowi, a sakrę przyjął w 371 roku; ta data jest potwierdzona w dokumentach.
Jako biskup nadal żył surowo, jak mnich, co wzbudzało sprzeciw części biskupów w okolicy. Pod Tours osiadł w Marmoutier nad Loarą, gdzie zgromadzili się wokół niego uczniowie, i odbywał wyprawy misyjne po wsiach Galii. Wikipedia odnotowuje jego podróż do Trewiru w 385 roku, w sprawie procesu Pryscyliana: Marcin uważał, że wystarczy usunąć herezję z Kościoła i nie należy skazywać jej autora na śmierć.
Śmierć i kult
Marcin zmarł 8 listopada 397 roku w Candes nad Loarą, podczas podróży, którą podjął, by pogodzić skłóconych duchownych. Jego ciało sprowadzono Loarą do Tours i pochowano 11 listopada — na ten dzień, a nie na dzień śmierci, przypada jego wspomnienie liturgiczne. Brewiarz.pl zwraca uwagę, że był pierwszym świętym Kościoła zachodniego czczonym jako wyznawca, a nie męczennik.
Według hagiograficznego opracowania z Wikiźródeł grób w Tours odwiedzały przez wieki rzesze pielgrzymów, dopóki nie zniszczyli go kalwiniści. W Polsce Wikipedia wymienia Poznań, Jarocin, Krzeszowice, Bydgoszcz, Jawor i Opatów jako miejsca, w których wspomnienie obowiązkowe obchodzi się z uroczystą oprawą; w trzech ostatnich miastach św. Marcin jest patronem.
Co jest udokumentowane, a co przekazane tradycją
Głównym źródłem wiedzy o Marcinie jest „Żywot świętego Marcina” Sulpicjusza Sewera, autora współczesnego świętemu; polski przekład jego pism o Marcinie przygotował Polikarp Jan Nowak (Tyniec 1995). Sulpicjusz zapisał również wiele cudów, które przypisywano biskupowi. Ich nie traktujemy jako faktów historycznych, tylko jako przekaz, na którym oparł się kult.
Spornych szczegółów jest kilka: rok urodzenia (316 lub 336, w zależności od przyjętej chronologii), długość służby wojskowej, kolejność chrztu i spotkania z żebrakiem. Brewiarz.pl podsumowuje, że przez wieki powstało tak wiele życiorysów i legend, iż trudno dziś ustalić fakty. Dlatego przy datach i epizodach podajemy, skąd pochodzą, i zaznaczamy, gdy źródła się nie zgadzają.
Najczęstsze pytania
- Kiedy przypada wspomnienie św. Marcina z Tours?
- Wspomnienie św. Marcina przypada 11 listopada. Marcin zmarł 8 listopada 397 roku w Candes, a jego ciało sprowadzono Loarą do Tours i pochowano właśnie 11 listopada — od tego dnia liczy się wspomnienie. Cerkiew prawosławna wspomina go 12 października według kalendarza juliańskiego.
- Co według tradycji zrobił św. Marcin z płaszczem?
- Według przekazu hagiograficznego Marcin, wówczas rzymski żołnierz, spotkał zimą przy bramie Amiens niemal nagiego żebraka i oddał mu połowę swojego płaszcza. Następnej nocy miał mu się ukazać Chrystus okryty tym płaszczem. To tradycja, a nie dokument, i żywoty różnią się co do tego, czy zdarzyło się to przed chrztem, czy po nim.
- Dlaczego św. Marcin jest patronem żołnierzy, jeźdźców i żebraków?
- Patronaty wywodzą się z jego życiorysu: był rzymskim żołnierzem, a najsłynniejszy epizod dotyczy pomocy żebrakowi. Brewiarz.pl i Wikipedia wymieniają go też jako patrona Francji, dzieci, więźniów, podróżników, hotelarzy, krawców, kowali, młynarzy, tkaczy i właścicieli winnic oraz kilku diecezji, m.in. Amiens i Moguncji.
- Skąd w Poznaniu rogale świętomarcińskie?
- Według dzieje.pl tradycja wiąże się z kościołem św. Marcina przy poznańskiej ulicy Święty Marcin. Przed odpustem 11 listopada proboszcz ks. Jan Lewicki (1846–1909) wezwał wiernych, by za wzorem patrona zrobili coś dla biednych. Cukiernik Józef Melzer namówił szefa do wypieku rogali: zamożni je kupowali, a biedni dostawali za darmo. Obecny proboszcz potwierdza to zapisami w księgach parafialnych.
- W którym roku urodził się św. Marcin?
- Źródła nie są zgodne. Brewiarz.pl, Kerygma i opracowanie z Wikiźródeł podają około 316 roku, a Wikipedia wskazuje 316 albo 336, zależnie od tego, czy przyjmie się tak zwaną chronologię długą, czy krótką. Pewniejsze są późniejsze daty: sakra biskupia w 371 roku (potwierdzona w dokumentach) i śmierć 8 listopada 397 roku.
- Dlaczego na tej stronie nie ma litanii do św. Marcina?
- Znaleźliśmy kilka różnych litanii do św. Marcina, ale żadna nie ma wskazanego autora, zatwierdzenia ani wydania, do którego dałoby się ją prześledzić; starsza, z „Nowego złotego ołtarzyka” z 1874 roku, jest tylko na jednej stronie, więc nie sprawdziliśmy jej w drugim źródle. Nie umieszczamy tekstów bez udokumentowanego pochodzenia; modlitwa końcowa tych litanii jest tu podana jako modlitwa dnia z liturgii.
Źródła
- Wikipedia — Marcin z Tours (życiorys, daty, patronat, atrybuty, kult w Polsce), zweryfikowano 17 października 2026 — https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_z_Tours
- Brewiarz.pl, Czytelnia — Św. Marcin z Tours, 11 listopada (życiorys, patronat, ikonografia), zweryfikowano 17 października 2026 — https://brewiarz.pl/czytelnia/swieci/11-11a.php3
- Kerygma — 11.11 Wspomnienie św. Marcina z Tours (życiorys i modlitwa dnia), zweryfikowano 17 października 2026 — https://www.kerygma.pl/liturgiczne/uroczystosci-i-swieta/506-sw-marcin-z-tours
- Wikiźródła — Żywot świętego Marcina, Biskupa, z „Żywotów Świętych Pańskich na wszystkie dnie roku” (płaszcz z Amiens, Ligugé, Marmoutier, śmierć, grób), zweryfikowano 17 października 2026 — https://pl.wikisource.org/wiki/%C5%BBywot_%C5%9Bwi%C4%99tego_Marcina,_Biskupa
- Wikiźródła — Śpiewnik kościelny ks. M. M. Mioduszewskiego (1838), pieśń XIV „O Świętym Marcinie Biskupie”, zweryfikowano 17 października 2026 — https://pl.wikisource.org/wiki/%C5%9Apiewnik_ko%C5%9Bcielny/O_%C5%9Awi%C4%99tym_Marcinie_Biskupie
- Forum Śpiew Kościelny — „Marcin, św.: Dziękujmy Bogu za opatrzność jego” (druga transkrypcja pieśni), zweryfikowano 17 października 2026 — https://spiewnik.katolicy.net/index.php?topic=808.0
- dzieje.pl — Poznański kościół św. Marcina przypomni, skąd pochodzi tradycja świętomarcińskich rogali (rogale, odpust 11 listopada), zweryfikowano 17 października 2026 — https://dzieje.pl/wiadomosci/kosciol-sw-marcina-przypomni-skad-pochodzi-tradycja-swietomarcinskich-rogali
- dzieje.pl — Bp P. Libera w Narodowe Święto Niepodległości (wspomnienie św. Marcina 11 listopada, epizod z płaszczem), zweryfikowano 17 października 2026 — https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/bp-p-libera-w-narodowe-swieto-niepodleglosci-spoleczenstwo-potrzebuje-postaw