Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Stopnicy

Historia

Budowa kościoła: kaplica św. Anny 1326; kościół 1349–1362 z fundacji Kazimierza Wielkiego; kaplica Hinkowska 1645; zniszczony 1944–1945, odbudowa 1946–1958 wg proj. Józefa Jamroza

Pierwsza wzmianka o kościele w Stopnicy pochodzi z 1103 roku, gdy tutejszego proboszcza i kanonika Baldwina powołano na biskupstwo krakowskie — świadectwo, że miejscowość była już wówczas ważnym ośrodkiem kościelnym. W 1326 roku, za panowania Władysława Łokietka, w miejscu dzisiejszej fary stanęła kaplica św. Anny, do której w latach 1349–1362 dobudowano obecny kościół. Jego fundatorem był Kazimierz Wielki — według tradycji była to jedna z sześciu fundacji pokutnych króla za utopienie ks. Marcina Baryczki, który wypominał mu rozwiązły tryb życia. Dwunawowa, halowa świątynia wsparta na dwóch filarach ma bryłę i układ wnętrza podobne do kościołów w Wiślicy i Szydłowie, a na zworniku sklepienia prezbiterium widnieje głowa króla-fundatora.

Kościół złupili Szwedzi w 1655 roku i wojska Jerzego II Rakoczego w 1657 roku; po tych zniszczeniach zbarokizowano dach i sygnaturkę, ale mury pozostały gotyckie. Od lipca 1944 do stycznia 1945 roku Stopnica leżała na linii frontu i została zniszczona niemal całkowicie, a fara zamieniła się w stertę gruzu. Odbudowa według projektu dr. inż. Józefa Jamroza z Krakowa trwała w latach 1946–1958 i przywróciła świątyni pierwotną postać, ze stromym dachem i kamienną sygnaturką. Z dawnego wystroju ocalały m.in. XIV-wieczne antepedium z głową Kazimierza Wielkiego i herbem ziemi dobrzyńskiej oraz manierystyczna kaplica Hinkowska z 1645 roku, nakryta kopułą z latarnią, w której czczony jest późnorenesansowy obraz Matki Bożej Stopnickiej. Kościół leży na szlaku Małopolskiej Drogi św. Jakuba.