Kościół św. Bartłomieja w Staszowie

Historia

Budowa kościoła: budowa 1342–1343 z fundacji Doroty Tarnowskiej; konsekracja 1345; wieża 1610; kaplica Tęczyńskich ok. 1610–1625; przebudowa wnętrza 1770–1780; renowacja 2001–2011

Pierwszą, drewnianą świątynię w Staszowie wzniesiono na początku XIII wieku; spłonęła podczas najazdu Tatarów w 1241 roku. Na jej miejscu w latach 1342–1343 zbudowano murowany kościół gotycki z fundacji Doroty Tarnowskiej, dziedziczki Staszowa, który w 1345 roku konsekrował biskup krakowski Jan Grot ze Słupowa. Staraniem Gabriela Tęczyńskiego w 1610 roku dostawiono od zachodu wieżę na planie kwadratu, z dekoracją wykonaną techniką sgraffito, a w 1625 roku wykonano nowe sklepienia i zmieniono wnętrze. W 1657 roku kościół zdewastowały wojska siedmiogrodzkie i kozackie Jerzego II Rakoczego, a w latach 1770–1780 ponownie przebudowano wnętrze. Ołtarz główny jest późnobarokowy, z Ukrzyżowanym Chrystusem i wizerunkiem św. Bartłomieja na zasuwie.

Najcenniejszym zabytkiem zespołu jest kaplica Matki Bożej Różańcowej, zwana kaplicą Tęczyńskich, wzniesiona od północy około 1610–1625 roku z fundacji Andrzeja i Katarzyny z Leszczyńskich Tęczyńskich jako kaplica grobowa rodu. Reprezentuje umiarkowany, krakowsko-pińczowski nurt manieryzmu, nawiązujący do tradycji Santi Gucciego: na zewnątrz ośmioboczna i opasana pasami boniowania z piaskowca, wewnątrz kolista, nakryta kopułą z latarnią, z lekko pochylonymi ku środkowi ścianami, które potęgują wrażenie wysokości. Klasycystyczną plebanię z 1825 roku i dzwonnicę z 1829 roku zaprojektował Feliks Popławski. Zespół kościelny, otoczony murem z miejscowego kamienia, uniknął zniszczeń podczas wojen pierwszej połowy XX wieku, a w latach 2001–2011 przeszedł gruntowną renowację.