Bazylika św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu

Historia

Erygowanie parafii: 1429 Budowa kościoła: obecny kościół 1678–1721 z fundacji Jerzego Zbigniewa Ossolińskiego; konsekracja 1762; przebudowy 1792–1795, 1877–1878 i 1924

Parafię w Mielcu utworzono w 1429 roku staraniem ówczesnych właścicieli miasta, rodu Mieleckich; jej pierwszy, drewniany kościół wzmiankowano w 1470 roku, a pod koniec XVI wieku dobudowano do niego murowaną kaplicę św. Anny. Obecną, barokową świątynię wzniesiono w latach 1678–1721 z fundacji kasztelana połanieckiego Jerzego Zbigniewa Ossolińskiego — główne wejście ujmuje portal z czarnego marmuru z herbem Ossolińskich, Topór. Kościół konsekrował w 1762 roku biskup sufragan przemyski Hieronim Wielogłowski. W latach 1792–1795 dobudowano wieżę i murowane ogrodzenie, a kolejne przebudowy przeprowadzono w latach 1877–1878 oraz w 1924 roku, gdy podwyższono wieżę i dostawiono kruchtę od południa.

Jednonawowa, orientowana świątynia na planie krzyża ma boczne kaplice tworzące transept oraz dwukondygnacyjną wieżę z kopulastym, łamanym hełmem. Wyposażenie wnętrza jest w większości rokokowe, z drugiej połowy XVIII wieku: ołtarze boczne, ambona i konfesjonały, a w ołtarzu głównym obraz Chrystusa na krzyżu z około 1694 roku. Na wieży wiszą trzy dzwony zestrojone w akord e-moll. Bullą Benedykta XVI z 1 sierpnia 2006 roku kościół otrzymał tytuł bazyliki mniejszej, a w Boże Narodzenie 2017 roku biskup tarnowski Andrzej Jeż erygował przy nim kapitułę kolegiacką. Od 1990 roku przy bazylice znajduje się ściana katyńska, upamiętniająca ofiary zbrodni katyńskiej związane z ziemią mielecką.