Kościół św. Jana Chrzciciela w Pilźnie

Historia

Erygowanie parafii: 1256 Budowa kościoła: murowany kościół w II poł. XIV w.; rozbudowa na przełomie XV i XVI w. (wieża, nawy boczne); odbudowa 1550–1600 (m.in. Jeremiasz Kwajer); nowe sklepienia po pożarze z 1700; remont po pożarze z 1877

Parafia w Pilźnie powstała w 1256 roku; jej pierwszy, drewniany kościół nie przetrwał. Po lokacji miasta, w drugiej połowie XIV wieku, wytyczono przy rynku miejsce pod murowaną świątynię, która stała już za panowania Kazimierza Wielkiego — świadczą o tym kamienne elementy zachowane w murach — a pierwsza pisemna wzmianka o niej pochodzi z około 1400 roku. Miasto często nawiedzały pożary: w 1474 roku całe Pilzno spaliły wojska węgierskie. Na przełomie XV i XVI wieku dobudowano wieżę, zakrystię, nawy boczne i kaplicę, przekształcając kościół w trzynawową bazylikę. Po pożarze z 1536 roku biskup przemyski Jan Dziaduski ogłosił składkę na odbudowę, prowadzoną w latach 1550–1600 m.in. przez wrocławskiego muratora Jeremiasza Kwajera, autora wieży ratusza w Bieczu.

W 1606 roku parafia otrzymała prawa prepozytury, a przy kościele erygowano kolegium mansjonarzy. Pilzno, siedziba rozległego oficjałatu, było brane pod uwagę jako stolica nowej diecezji, ostatecznie utworzonej w 1783 roku w Tarnowie ze względu na tamtejszą kolegiatę; jeszcze do 1841 roku katedra tarnowska podlegała dekanatowi pilźnieńskiemu. Po pożarze z 1700 roku prezbiterium i nawę nakryto sklepieniami kolebkowymi z lunetami, a w 1877 roku kolejny pożar strawił dach nad nawą i hełm wieży, któremu proboszcz ks. Ignacy Wieniawa-Długoszowski nadał nowy kształt. Wnętrze zdobi secesyjna polichromia Karola Maszkowskiego z około 1909 roku, a kościół przetrwał obie wojny światowe bez poważniejszych zniszczeń.