Bazylika Mariacka w Krakowie

Historia

Pierwszy, romański kościół w tym miejscu ufundował w latach 1221–1222 biskup krakowski Iwo Odrowąż; został zniszczony podczas najazdów tatarskich. W latach 1290–1300 wzniesiono na tych samych fundamentach wczesnogotycki kościół halowy, konsekrowany około 1320–1321 roku. Mikołaj Wierzynek sfinansował obecne prezbiterium (1355–1365), a mistrz Mikołaj Werner przebudował świątynię z układu halowego na bazylikowy (1392–1397), obniżając ściany boczne i dodając wielkie okna.

Kościół wieńczą dwie różne wieże: wyższa Hejnalica (82 m), zwieńczona gotyckim hełmem z 1478 roku dłuta Matiasa Heringkana i złoconą koroną dodaną w 1666 roku, oraz niższa wieża z dzwonami (69 m), z późnorenesansowym hełmem z 1592 roku. Z Hejnalicy, z wysokości 54 metrów, co godzinę rozbrzmiewa hejnał mariacki — jeden z symboli Krakowa.

Główny ołtarz to poliptyk Wita Stwosza, wykonany w latach 1477–1489, o wymiarach około 13 na 13 metrów — jedno z najwybitniejszych dzieł gotyckiej rzeźby w Europie. W latach 1887–1891 przeprowadzono gruntowną neogotycką renowację pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego; nową polichromię zaprojektował Jan Matejko, a witraże w prezbiterium — Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer.

Kościół uznano za pomnik historii (rejestr zabytków A-3/A-178/M) 25 marca 1931 roku, a w 1962 roku papież Jan XXIII podniósł go do godności bazyliki mniejszej.