Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Tomaszowie Lubelskim

Historia

Erygowanie parafii: 1621 Budowa kościoła: parafia erygowana 1621; pierwszy kościół z fundacji Tomasza Zamoyskiego 1627; obecny drewniany kościół 1727; konsekracja 2 października 1832

Parafię w Tomaszowie erygowano w 1621 roku, a pierwszy drewniany kościół ufundował w 1627 roku ordynat Tomasz Zamoyski, wojewoda kijowski. Obecną świątynię — również drewnianą, o powierzchni 380 metrów kwadratowych — wzniesiono w 1727 roku, staraniem Michała Zdzisława Zamoyskiego, wojewody smoleńskiego; kolejne odnowienie sfinansował około 1788 roku Aleksander August Zamoyski. Konsekracji dokonał 2 października 1832 roku biskup Józef Marceli Dzięcielski. Przed 1873 rokiem wieże pokryto blachą, zmieniając zapewne wtedy kształt hełmów, a w 1878 roku blachą nakryto dach i szczyty; kościół odnawiano też po zniszczeniach obu wojen światowych.

To jeden z najcenniejszych zabytków sakralnego budownictwa drewnianego w Polsce: budowla o konstrukcji zrębowej, orientowana, postawiona na ceglanej podmurówce i wzniesiona na planie prostokąta. Na jej zwartą bryłę składają się pseudobazylikowy korpus o trzech nawach i trzech przęsłach z trzema parami kaplic, dwie wieże na planie kwadratu od zachodu oraz dwuprzęsłowe prezbiterium z zakrystią i skarbczykiem po bokach. Część wyposażenia pochodzi z dawnego klasztoru trynitarzy; w manierystycznym ołtarzu głównym z pierwszej połowy XVII wieku znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Szkaplerznej z Dzieciątkiem oraz relikwie św. Feliksa, a kamienna chrzcielnica z piaskowca powstała na przełomie XVI i XVII wieku.