Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie

Historia

Budowa kościoła: pierwszy kościół konsekrowany 31 marca 1500; rozbudowa 1863–1869 i 1878–1884 wg projektu Arnolda Güldenpfenniga; bazylika mniejsza 1970

Pierwszy znany kościół w Gietrzwałdzie konsekrował 31 marca 1500 roku biskup sufragan Jan Wilde: była to murowana, jednonawowa budowla gotycka na podmurówce z kamieni polnych, z płaskim drewnianym stropem i wieżą od zachodu. Kult Matki Bożej wiązał się tu z obrazem Matki Boskiej Gietrzwałdzkiej, wymienionym w inwentarzu parafii już w 1505 roku — tablicowym wizerunkiem typu Hodegetrii, który w 1717 roku ozdobiono srebrnymi koronami. Sławę miejscu przyniosły objawienia Matki Bożej trwające od 27 czerwca do 16 września 1877 roku, których głównymi wizjonerkami były trzynastoletnia Justyna Szafryńska i dwunastoletnia Barbara Samulowska; w stulecie objawień, w 1977 roku, Kościół zatwierdził ich treść jako autentyczną.

Rosnący ruch pielgrzymkowy wymusił rozbudowę świątyni, prowadzoną w latach 1863–1869, a następnie 1878–1884 według projektu Arnolda Güldenpfenniga w stylu północnoniemieckiego gotyku ceglanego. Prezbiterium powiększono wówczas trzykrotnie i dobudowano transept z emporami, dzięki czemu kościół otrzymał plan krzyża łacińskiego, oraz wzniesiono nową, trzykondygnacyjną wieżę nakrytą wysokim hełmem ostrosłupowym, z zegarem z 1885 roku. Aktu koronacji obrazu dokonał 10 września 1967 roku prymas Stefan Wyszyński, w uroczystościach uczestniczył metropolita krakowski Karol Wojtyła, a 2 lutego 1970 roku Paweł VI nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej. Od 1945 roku opiekę nad sanktuarium sprawują Księża Kanonicy Regularni Laterańscy.