Bazylika Kolegiacka św. Mikołaja w Bochni

Historia

Budowa kościoła: budowa w I poł. XV w. (ok. 1440–1445); odbudowa po pożarach z 1447 i ok. 1485 na przełomie XV i XVI w.; barokowa odbudowa po pożarze z 1655 (do 1665); regotyzacja 1901–1906 (Jan Sas-Zubrzycki); kolegiata 2003

Kościół św. Mikołaja, najstarszy i największy w Bochni, zbudowano w pierwszej połowie XV wieku; uszkodzony w pożarach z 1447 i około 1485 roku, został odbudowany na przełomie XV i XVI wieku jako gotycki kościół halowy z długim prezbiterium. Z tego czasu pochodzi późnogotycka fasada ze schodkowym szczytem, blendami i fryzem rombowym — bez odpowiednika w architekturze Małopolski, powstała prawdopodobnie pod wpływem Saksonii. Pożar miasta w 1655 roku, podczas potopu szwedzkiego, zniszczył dach i sklepienia; barokową odbudowę, sfinansowaną przez króla Jana Kazimierza, zakończono w 1665 roku. W 1768 roku stacjonujący w Bochni konfederaci barscy ufundowali nowy ołtarz główny, wykonany w latach 1770–1772 przez Piotra Korneckiego z Gdowa, autora także ołtarzy bocznych i rokokowej ambony, a w 1777 roku — z dochodów kopalni soli — odnowiono kościół i dostawiono kaplicę Matki Bożej.

Kaplicę św. Kingi zregotyzowano w latach 1892–1893 pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, z polichromią zaprojektowaną przez Jana Matejkę, a w latach 1901–1906 Jan Sas-Zubrzycki przeprowadził regotyzację całego kościoła. W kaplicy Matki Bożej Bocheńskiej znajduje się obraz Matki Bożej Różańcowej z pierwszej połowy XVI wieku, ukoronowany 7 października 1934 roku przez biskupa Franciszka Lisowskiego w obecności 100–120 tysięcy wiernych. Za najcenniejszy element wyposażenia uważa się obraz flamandzkiego malarza Artusa Wolfforta w prezbiterium. Pod koniec lat 90. XX wieku kościół otrzymał tytuł bazyliki mniejszej, a w 2003 roku — kolegiaty. Obok stoi drewniana dzwonnica z początku XVII wieku, przeniesiona spod nieistniejącego kościoła bernardynów i zrekonstruowana w latach 1990–1993 po pożarze.