Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Żaganiu

Historia

Budowa kościoła: bazylika trójnawowa z drugiej połowy XIV w.; odbudowa po pożarach 1472 i 1486

Pierwsza źródłowa wzmianka o świątyni znajduje się w dokumencie biskupa Tomasza II z 1272 roku, określającym zasięg archiprezbiteratów krośnieńskiego i żagańskiego; dawniejsi kronikarze wiązali powstanie kościoła z czasami Bolesława Wysokiego. W 1284 roku, z inicjatywy księcia Przemka żagańskiego — założyciela miasta w 1280 roku — kościół parafialny wraz z funkcją wikariatu otrzymali augustianie, przenosząc się tu z Nowogrodu.

W drugiej połowie XIV wieku kanonicy regularni św. Augustyna wznieśli trójnawową bazylikę. Po zniszczeniach pożarów w 1472 i 1486 roku świątynię odbudowano, przedłużając korpus ku zachodowi, podwyższając nawę główną i zakładając sklepienia; w 1515 roku dostawiono nową wieżę, a w 1602 roku elewację zachodnią wzbogacono o arkadową loggię w formach renesansowych.

Mimo licznych przebudów bryła zachowała gotycki charakter. We wnętrzu przetrwały siedemnastowieczne stalle, szesnastowieczny ołtarz Trójcy Świętej oraz gotycki sarkofag księcia Henryka IV Wiernego, a przylegająca biblioteka klasztorna należy do najcenniejszych na Ziemi Lubuskiej. W 2011 roku prezydent Bronisław Komorowski uznał poaugustiański zespół klasztorny za pomnik historii.