Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, św. Floriana i św. Katarzyny w Gołębiu

Historia

Budowa kościoła: budowa 1626–1634 z fundacji Jerzego Ossolińskiego (wg inskrypcji fundacyjnej); konsekracja 1638 przez sufragana krakowskiego Tomasza Oborskiego

Parafia w Gołębiu należy do najstarszych na Lubelszczyźnie: w spisach dziesięciny papieskiej z lat 1325–1327 figurują dwaj tutejsi plebani, co świadczy o istnieniu dwóch probostw i dwóch kościołów — św. Floriana i św. Katarzyny. Podział probostwa rodził konflikty, dlatego pleban Maciej zwrócił się do Władysława Jagiełły o połączenie parafii; dekret w tej sprawie wydał w 1419 roku biskup krakowski Wojciech Jastrzębiec. W 1621 roku Gołąb nabył Jerzy Ossoliński, późniejszy kanclerz wielki koronny, który wraz z proboszczem Szymonem Grzybowskim wzniósł murowany kościół oraz Domek Loretański na wzór Santa Casa w Loreto. Według inskrypcji na tablicy fundacyjnej budowę rozpoczęto w 1626 roku, a ukończono w 1634 roku; świątynię konsekrował w 1638 roku sufragan krakowski Tomasz Oborski.

Kościół łączy włoski porządek architektoniczny z niderlandzką dekoracją manierystyczną i powstał w kręgu oddziaływania architektury Kazimierza Dolnego — ceglane ściany kontrastują w nim z jasnymi, bogato rzeźbionymi detalami z tynku i piaskowca. Z zewnątrz sprawia wrażenie bazyliki, bo jego dolną kondygnację poszerzono dla podbudowania strzelnic, a drugi rząd strzelnic ukryto za fryzem; inkastelowanie kościołów było w XVII wieku anachronizmem, ale praktykowano je tym częściej, im bliżej wschodniej granicy. Dwuwieżowa, blokowa fasada zapowiada już barok. Jednonawowe wnętrze nakrywa kolebka z lunetami i geometryczną sztukaterią typową dla budowli typu lubelskiego, a między parami kolumn stoi pięć terakotowych figur postaci starotestamentowych z około 1650 roku, m.in. Noego i Mojżesza, przeniesionych dla bezpieczeństwa z nisz fasady Domku Loretańskiego.