Bazylika kolegiacka Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Pułtusku

Historia

Erygowanie parafii: 1449 Budowa kościoła: fundacja 1449; przebudowa renesansowa po 1546 (Jan Baptysta z Wenecji); bazylika mniejsza od 1975

Kolegiatę ufundował w 1449 roku biskup płocki Paweł Giżycki, czyniąc ją drugim co do rangi kościołem diecezji, zaraz po katedrze w Płocku. Pierwotnie jednonawowa świątynia zyskała obecny, trójnawowy układ, a największe zmiany przyniosła przebudowa po roku 1546, prowadzona przez Jana Baptystę z Wenecji — powstało wtedy sklepienie zdobione polichromią oraz kaplica grobowa biskupa Andrzeja Noskowskiego, dziś kaplica Najświętszego Sakramentu.

Odkryte w 1994 roku renesansowe polichromie na sklepieniu są na tyle wyjątkowe, że w historii sztuki funkcjonuje osobne pojęcie „sklepienia pułtuskiego”. We wnętrzu zachował się XVII-wieczny ołtarz główny, czternaście ołtarzy bocznych oraz obraz „Opłakiwanie” z 1559 roku, nawiązujący do Piety Michała Anioła. Papież Paweł VI nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej w 1975 roku.