Bazylika Kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy

Historia

Budowa kościoła: budowa 1120–1140; prawdopodobna dawna siedziba biskupstwa, przeniesionego ok. 1148 do Włocławka; bazylika mniejsza od 25 stycznia 1970

Kolegiatę w Kruszwicy wzniesiono w latach 1120–1140 jako trójnawową bazylikę filarową na planie krzyża łacińskiego, z granitu i piaskowca — dziś uchodzi za jeden z najlepiej zachowanych zabytków architektury romańskiej w Polsce, który poza przebudowaną w XVI wieku fasadą zachodnią prawie nie zmienił pierwotnego układu przestrzennego. Przypuszcza się, że pierwotnie była to siedziba biskupstwa, przeniesionego około 1148 roku do Włocławka.

Kruszwica, dawna piastowska siedziba, żyje też legendą o królu Popielu zjedzonym przez myszy w stojącej nieopodal, nad jeziorem Gopło, tzw. Mysiej Wieży — jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli regionu, wznoszącym się w bezpośrednim sąsiedztwie kolegiaty.

25 stycznia 1970 roku, na prośbę prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego, papież Paweł VI podniósł kolegiatę kruszwicką do godności bazyliki mniejszej.