Kolegiata Przemienienia Pańskiego w Łukowie

Historia

Budowa kościoła: budowa 1733–1762 jako kościół klasztorny pijarów (proj. Antonio Solari z Pawłem Antonim Fontaną, od 1752 prace prowadził Jan Krzysztof Kluk); schody z figurą Chrystusa 1883 (proj. Bolesław Syrewicz); kolegiata 1997

Pijarzy przybyli do Łukowa w 1697 roku z inicjatywy miejscowej szlachty, m.in. sędziego ziemskiego Jana Dominika Jezierskiego i chorążego Stanisława Rozwadowskiego. W 1701 roku ukończyli drewniane kolegium, a w latach 1704–1712 — drewniany kościół; oba spłonęły w 1725 roku. Budowę obecnego, murowanego kościoła rozpoczęto w 1733 roku ze składek mieszczan i okolicznych właścicieli ziemskich. Projekt przygotował królewski architekt Antonio Solari we współpracy z Pawłem Antonim Fontaną, nadwornym architektem Sanguszków; Solari kierował budową do 1752 roku, po czym przejął ją Jan Krzysztof Kluk — ojciec wychowanka łukowskiego kolegium, przyrodnika ks. Jana Krzysztofa Kluka. Kościół wraz z klasztorem ukończono w 1762 roku.

Późnobarokowa świątynia zwrócona jest dwuwieżową, trójkondygnacyjną fasadą ku placowi Narutowicza, a zespół dawnego kolegium i klasztoru zajmuje całą pierzeję placu. Trójnawowe wnętrze, z nawami bocznymi o charakterze kaplic, ma wystrój późnobarokowy i rokokowy z drugiej połowy XVIII wieku; w ołtarzu głównym stoi rzeźba Chrystusa Przemienionego z warsztatu Eliasza Hoffmana, flankowana figurami Mojżesza i Eliasza. Pierwotny wygląd kościoła nie zmienił się istotnie — w latach 1871–1875 odnowiono wieże, a w 1883 roku wykonano monumentalne schody z figurą Chrystusa dźwigającego krzyż według projektu Bolesława Syrewicza. Dziś jest to kościół parafialny, który 15 czerwca 1997 roku biskup Jan Wiktor Nowak podniósł do rangi kolegiaty.