Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki w Nysie

Historia

Budowa kościoła: prezbiterium przed 1392; obecna bazylika 1424–1430 (Piotr Frankenstein); odbudowa po 1945 do 1961; bazylika mniejsza od 2009

Pierwszy murowany kościół w tym miejscu ufundował i konsekrował biskup wrocławski Jarosław Piast: fundamenty położono w 1195 roku, a trzy lata później budowla była gotowa; zniszczył ją wiosną 1241 roku najazd tatarski. Druga romańska świątynia przetrwała blisko 150 lat, po czym pod koniec XIV wieku groziła zawaleniem. Obecny kościół powstawał w dwóch etapach: przed 1392 rokiem biskup Wacław Piast ufundował prezbiterium z ambitem, a w latach 1424–1430 rajcy nyscy powierzyli prace słynnemu architektowi Piotrowi Frankensteinowi (Piotrowi z Ząbkowic), który zaczął budowę gotyckiej bazyliki na wzór katedry gnieźnieńskiej.

Kolejne pożary, w tym ten z 20 maja 1542 roku, i przebudowy nie zmieniły charakterystycznej sylwetki. Największy kataklizm przyniósł 21 marca 1945 roku: spłonął dach, barokowy prospekt organowy i dwie boczne kaplice, zawalił się szczyt zachodni, przepadły witraże. Odbudowę według projektu Feliksa Kanclerza ukończono w 1961 roku, a kardynał Stefan Wyszyński ponownie poświęcił kościół 15 sierpnia 1959 roku. Benedykt XVI nadał mu w 2009 roku tytuł bazyliki mniejszej, a w 2011 roku uznano go za pomnik historii. W kościele pochowano ośmiu biskupów wrocławskich, jest tu też relikwiarz błogosławionej Marii Luizy Merkert; wielki, reprezentacyjny gmach mieszkańcy zwą katedrą, bo biskupi wrocławscy przez sto sześćdziesiąt lat rezydowali w nyskim zamku.